Strategy (MSTR.US) rəsmi olaraq MSCI indeksindən çıxarıldı, bu, kriptovalyuta aktivlərinə sahib olan səhmlər üçün nə deməkdir?

“Zhitong Maliyyə APP” xəbər verir ki, əsas indeks provayderi olan MSCI yeni qaydalara əsasən ilk tur auditini başa çatdırıb və Strategy (MSTR.US) rəsmən MSCI indeksindən çıxarılıb. Bu, MSCI-nin “qeyri-fəaliyyət şirkətləri” adlandırdığı yeni çərçivənin ilk real icrasıdır — MSCI-nin tərifinə görə, bu tip şirkətlərin dəyəri əsasən sahib olduğu aktivlərdən qaynaqlanır, əməliyyat fəaliyyətindən deyil. Eyni siyahıda Yaponiyanın Metaplanet və Upexi şirkətləri də çıxarılıb, Ethereum xəzinə şirkəti Sharplink isə müşahidə siyahısına salınıb.

Xəbər yayıldıqdan sonra, Strategy-nin qiyməti ABŞ birjasının gecə ticarətində təxminən 4% aşağı düşdü. Stocktwits platformasında pərakəndə investorların bu səhmlə bağlı hissləri “son dərəcə ayı”dan “ayı”ya yüksəldi, müzakirənin intensivliyi isə “aşağı”dan “normal” səviyyəyə çatdı.

Yeni qayda necə işləyir: İki mərhələli seçim, beş test

MSCI bu çərçivəni oktyabr ayının ortasında rəsmi olaraq qəbul edib. Seçim iki addımda aparılır: birinci addımda, şirkətin kifayət qədər əməliyyat aktivləri olub-olmadığı qiymətləndirilir; uyğun gələn şirkətlər birbaşa saxlanılır, uyğun gəlməyənlər isə ikinci addıma — beş maliyyə göstəricisi testinə daxil olur, bunlardan dördü tətbiq olunduğu təqdirdə şirkət qeyri-fəaliyyət şirkəti sayılır və indeks statusunu itirir.

Bu beş test bunlardır: əməliyyat aktivlərinin ümumi aktivlərdə payı 20%-dən azdır; əməliyyat xərclərinin ümumi aktivlərdə payı 5%-dən azdır; əməliyyat kassa axını mənfidir; qeyri-fəaliyyət aktivlərinin ədalətli dəyərindəki dəyişiklik ümumi aktivlərin 5%-ni keçir; maliyyələşməyə asılılıq 20%-dən çoxdur.

Strategy kimi şirkətlər üçün bu testlər demək olar ki, xüsusi olaraq tənzimlənib — bitcoin onun əsas aktividir, proqram təminatı əməliyyatları isə kiçik ölçüdədir və bir neçə şərti eyni anda asanlıqla tetikleyə bilər. MSCI ehtiyatlı bir bənd də əlavə edib: yalnız “biznes strukturu davamlı dəyişərsə” yenidən təsnifatlaşdırma başlanacaq, birdəfəlik və ya müvəqqəti uyğunsuzluq çıxarılma üçün əsas sayılmır. Amma müşahidə siyahısı mexanizmi ehtiyatı məhdudlaşdırır — ardıcıl bir illik seçim dövründə uyğun gəlməyən şirkət, növbəti ildə də uyğunsuz olarsa, yenə də çıxarılacaq; indeksdən kənar kripto xəzinə şirkətləri isə son iki seçimdən birində uyğun gəlmirsə, qəbul edilə bilməz.

Qayda inkişafı: “50% xətti”ndən “beş test”ə

Bu çıxarma gözlənilməz hücum deyil, MSCI-nin bir ildən artıq müddət ərzində apardığı qayda dəyişikliklərinin nəticəsidir. 2025-ci ilin oktyabrında MSCI ilk dəfə təklif verib: rəqəmsal aktivlərin ümumi aktivlərin 50%-dən çoxunu təşkil etdiyi şirkətlər indeksdən xaric ediləcək və müşavirə müddətində Metaplanet kimi şirkətlərə müvəqqəti məhdudiyyət qoyuldu — indeksdə payların sayı artırılmadı, yeni şirkətlərin daxil olmasına icazə verilmədi və ölçü sinfi dəyişikliyi təxirə salındı. O zaman J.P. Morgan təxmin etdi ki, yalnız Strategy-nin çıxarılması təqribən 2,8 milyard dollar passiv vəsaitin axmasına səbəb ola bilər.

Bu ilin yanvarında, MSCI bir addım geri çəkildi: rəqəmsal aktivlərin 50%-lik həddi ilə xəzinə şirkətlərini çıxarmaqdan imtina etdi və daha geniş müşavirəyə başladı — məsələ artıq “kripto xəzinə şirkətlərinə necə yanaşmaq lazımdır”dan “əsasən investisiya tutmaq, əməliyyat fəaliyyəti olmayan şirkətləri necə təsnif etmək lazımdır”a qədər genişləndi. Avqustda, MSCI maliyyə testləri planını təklif etdi və 2026-cı ilin may məlumatları ilə simulyasiya etdi: Strategy, Metaplanet və uran investisiya şirkəti Yellow Cake “çıxarılması təklif olunanlar” kimi işarələndi, Sharplink və digərləri müşahidə siyahısına daxil oldu. 15 oktyabrda qayda təsdiqləndi və 30 noyabrdakı bağlanışdan sonra qüvvəyə mindi, yekun siyahı isə 11 noyabrda açıqlanıb — yəni bu icra dövrü indi başlayıb.

Diqqətçəkicu məqamlardan biri qayda təsirinin yayılmasıdır: simulyasiya siyahısında olan Yellow Cake yekun çıxarılma siyahısında yoxdur, onun əvəzinə Upexi çıxarılıb — bu, qaydanın təsir dairəsinin sadəcə bitcoin xəzinə şirkətləri ilə məhdudlaşmadığını, kripto sahəsindən kənar “portfel tipli şirkətləri” də əhatə etdiyini göstərir. Əslində, MSCI bu ilin yanvar ayından bəri “kripto” etiketini qəsdən zəiflədib və məsələni neytral “qeyri-fəaliyyət şirkətlərinin təsnifatı”na yenidən müəyyən edib — qızıl, xammal və ya əsas fəaliyyəti aktiv tutmaq olan istənilən şirkət bu standartlara tabe ola bilər. Bu qayda dəyişməsi kripto hekayəsindən kənara çıxaraq, indekslərin “aktiv tutan ictimai şirkətləri”nə necə yanaşdığının ilk nümunəvi qərarına çevrilir.

Kriptovalyuta portfel şirkətləri üçün nə deməkdir

Bütün bu “xəzinə şirkətləri” segmenti üçün bu, struktur dönüş nöqtəsidir. Strategy şirkətinin cavabı bu səmtin mövqeyini nümayiş etdirir: “Rəqəmsal aktiv — aktivdir. İndeks provayderləri bazarı ölçməlidirlər, şirkətlərin hansı aktivi saxlaya biləcəyinə qərar vermək yox.” Şirkət bildirir ki, onun proqram təminatı, maliyyə əməliyyatları və bitcoin təminatlı maliyyə alətləri var, normal əməliyyat şirkətidir və MSCI-nin metodologiyasını “qərəzli” adlandırır.

Lakin bazar təsiri reallıqdır: MSCI indeksini izləyən passiv fondlar və ETF-lər qaydalara görə çıxarılan səhmləri satmalıdır, əvvəlki 2,8 milyard dollar çıxış köhnə 50%-lik həddə əsaslansa da, yeni qayda ilə eyni məntiq işləyir. Daha kiçik xəzinə şirkətləri üçün təzyiq daha böyüktür — Mayda Metaplanet-in sərbəst bazar dəyəri təxminən 654 milyon dollar idi, passiv vəsait çıxışı onun likvidliyinə Strategy-yə nisbətən daha böyük təsir göstərəcək.

Müşahidə siyahısı mexanizmi isə ikinci təzyiq dalğasını ehtiva edir: Sharplink artıq bir illik dövrü buraxıb, növbəti dəfə də uyğun gəlməsə, çıxarılan növbəti şirkət olacaq. İndekstə daxil olmayan kripto xəzinə şirkətləri üçün isə yeni qayda qarşıdan gələn bir neçə ayda giriş imkanlarını faktiki olaraq bağlayır. Maliyyə tərəfdən “indeksdən kənar qalmaq”, bu şirkətlərin əsas passiv tələbat mənbəyinin itirilməsi deməkdir, onların “səhm buraxıb kripto almaq” komersiya modelinin əsas güc mexanizmi — səhm qiyməti artır, ehtiyat buraxılır, artırılan ehtiyatla daha çox alınır — bu çarxda boşluq yarana bilər.

Bitcoin üçün potensial təsir

Bu hadisənin bitcoin-ə təsirini başa düşmək üçün ən əsas məqam budur: indeks qaydaları heç bir şirkəti bitcoin satmağa məcbur edə bilməz, satılan səhmlərdir. Strategy-nin saxladığı bitcoin-lər indeks dəyişikliyinə görə bazara avtomatik çıxarılmayacaq.

Həqiqi təsir zənciri fərqlidir. Strategy-nin bitcoin alma modeli belədir: səhmlərinin qiyməti onun bitcoin xalis aktiv dəyərindən yüksək olduqda, adi və ya üstünlük səhmləri buraxır, toplanan pulla bitcoin alır. Marja bu mexanizmanın əsas yanacağıdır və indeks komponenti statusundan gələn passiv alış bu marjanı dəstəkləyir. Passiv fondlar çıxdıqda, səhmin bazası zəifləyir və marja (hərçənd hazırda artıq diskontla satılır) daha da azalır, şirkətin maliyyə xərcləri artır, ehtiyat buraxmaqda miqyas azalır və gələcəkdə alınacaq bitcoin miqdarı azalır.

Decentralizasiya olunmuş infrastruktur şəbəkəsi ZEROBASE-in analitikləri bu cəhətdən xəbərdarlıq edir: indeksdən qaynaqlanan tələbat itirilərsə, əlavə ehtiyat buraxmaq yolu ilə qazanılan maliyyə dayandırıla bilər.

Həqiqi risk isə qarşıdakı iki amildədir:

Birincisi, modelin təsirinin yayılması. 2025-ci ildə fərdi investorlar təxminən 696 min bitcoin satacaq, şirkətlər, investisiya fondları və hökumətlər isə 1 milyon bitcoin alacaqlar — şirkət xəzinələri bu bazarda ən önəmli kənar alışverişçi qrupudur. Əgər “rəqəmsal aktiv xəzinəsi” forması bütövlükdə əsas indeks sistemindən xaric olarsa, Metaplanet və Upexi kimi kiçik şirkətlər daha kəskin tələbat zərbəsi alacaqlar, bütün qrupun marjin alış gücü daralacaq, təkcə Strategy yox.

İkincisi, digər indeks provayderləri də bu addımı atacaqmı? TFTC FTSE Russell və S&P Dow Jones indekslərinin də bənzər addım atacağı ssenarini təsvir etmişdi, lakin bu xəbərə qədər hər iki şirkət heç bir bağlı məsləhətləşmə açıqlamayıb. Bu hadisənin bitcoin qiymətinə ən böyük sonuncu riski də budur — qayda bir indeks provayderindən bütün sistemə yayılsa, təsir təkcə bir şirkətin maliyyə imkanlarına deyil, bu tip aktiv yerləşdirməsinin bütün kanalına olacaq.