AI-nin “işləri əlindən alma” hekayəsi dəyişdi: məsləhətçilik və müvəqqəti işçi işə qəbul artdı, oktyabr məlumatları ABŞ-da məşğulluğun azalmadığını göstərir

Smart Maliyyə Tətbiqi (APP) qeyd edir ki, ötən cümə səbirsizliklə gözlənilən məşğulluq hesabatında az diqqət çəkilən bir kateqoriya, AI səbəbindən işsizliklə bağlı əsas yanaşmalara meydan oxuyur. Ən azı hazırda məlumatlar göstərir ki, ABŞ-da AI çılğınlığı nəticəsində iş yerləri azalmaq əvəzinə artır.

Başqa bir kateqoriya isə, güclü məşğulluq rəqəmlərinin davamlı ola biləcəyinə işarə edir.

ABŞ Əmək Statistikaları Bürosunun ötən cümə günü yaydığı hesabatına görə, oktyabr ayında qeyri-kənd təsərrüfatında məşğulluq 165,000 nəfər artıb. Bu gözlənilməz işə qəbul bumunun Wall Street proqnozlarından xeyli çox olduğu qeyd olunur — Dow Jones sorğusunda iştirak edən iqtisadçılar həmin ay yalnız 59,000 yeni iş yeri yaranacağını gözləyirdi.

Hesabatda, investorların gözündən qaça biləcək üç gözlənilməz məsələ aşağıdakılardır.

Konsultasiya sektoru

Ay ərzində konsultasiya sahəsində işə qəbul kəskin artdı və bu sektorun ümumi işçi sayı tarixi maksimuma çatdı.

Sentyabr-oktyabr ayları arasında idarəetmə, elm və texnoloji konsultantların işçi sayı 17,300 nəfər artdı, bu isə son iki ilin ən böyük aylıq artımıdır. Bu kateqoriya Əmək Statistikaları Bürosunun izlədiyi peşəkar və biznes xidmətləri sektorunun alt kateqoriyasıdır və həmin sahənin aylıq artımının 25%-ni təmin edib.

Daha da önəmlisi, bu işçi qüvvəsi son bir ildə 45,000-dən çox iş yeri əlavə edib. Əmək Statistikaları Bürosunun məlumatına görə, bu artım nəticəsində bu sahədə çalışanların ümumi sayı ilk dəfə 1.9 milyon nəfəri keçərək tarixdə ən yüksək həddə çatıb.

Pandemiya zamanı bir neçə il sürətlə böyüdükdən sonra, konsultasiya sektorunda işə qəbul 2023-cü ildən bəri əsasən dayanmışdı. Wall Street çoxdan sual edirdi ki, AI-in yüksəlişi bu tip xidmətlərə tələbatı azaldacaqmı?

Bu narahatlıqlar Gartner(IT.US) kimi konsultasiya şirkətlərinin səhmlərinin son üç ildə yarıdan çox dəyər itirməsinə səbəb olub. Eyni dövrdə, Accenture(ACN.US) və FTI Consulting(FCN.US) müvafiq olaraq təxminən 18% və 9% ucuzlaşıb, halbuki S&P 500 isə eyni müddətdə təxminən 74% artıb.

İndi isə bəzi iqtisadçılar düşünür ki, son işə qəbul bumunu şirkətlərin AI tətbiqində onlara kömək etmək üçün konsultant işə götürməsi sürətləndirə bilər. Gartner sentyabrda proqnozlaşdırmışdı ki, 2026-cı ildə qlobal AI xərcləri 2.7 trilyon dollara çatacaq və bu, illik müqayisədə təxminən 50% artımdır.

LPL Financial-in baş iqtisadçısı Ceffrey Roach bildirib ki, “AI-in yaradılması və şirkətlərin məhsuldarlığı artırmaq tələbi texnologiya konsultantlarının məşğulluğunu qoruyacaq”.

Roach konsultasiya sektorunu oktyabrda “yaxından izləməyə dəyər” bir səviyyə kimi qeyd edir. Onun sözlərinə görə, bu tip iş yerləri 1990-cı illərin sonlarında da iki rəqəmli artım yaşayıb, o vaxt da şirkətlər yeni internet texnologiyalarını biznesə tətbiq etmək üçün yarışırdılar.

Indiyədək məlumatlar göstərir ki, AI-ın əmək bazarına əlavə etdiyi iş yerlərinin sayı, avtomatlaşdırma yolu ilə əvəzlədiyi iş yerlərindən çox ola bilər. Moody's Analytics-in araşdırmasına əsasən, 2022-ci ilin noyabrında ChatGPT istifadəyə verildikdən sonra, AI ümumilikdə 786,000 yeni iş yeri yaradıb, bu artımın bir hissəsi məlumat mərkəzi tikintiləri hesabına baş verib.

Moody's-in baş iqtisadçısı Mark Zandi bazar ertəsi sosial mediada yazıb: “AI guya iş yerlərini məhv etməli idi, deyilmi? Ən bədbin proqnozlar hətta kütləvi işsizliklə nəticələnəcəyini iddia edirdi”, “Bu risk tam yox olmayıb və AI-in təşviq etdiyi məhsuldarlıq artımı daha da sürətlənə bilər. Amma hazırda AI məşğulluq artımını azaldan yox, artıran faktordur.”

Müvəqqəti işçilər

Müvəqqəti işçilərin işə qəbulu da artımı dəstəkləyir və bu, əmək bazarının istiləşə biləcəyinə işarədir.

Həmin alt kateqoriyada oktyabrda muzdlu işçilərin sayı 18,600 nəfər artaraq 2022-ci ildən bəri ən böyük aylıq artımlardan birini göstərdi. Bu kateqoriya da peşəkar və biznes xidmətləri sektorunun bir hissəsidir və bu sahənin aylıq artımının 27%-ni təmin edib.

Bu işçi qüvvəsinin ümumi miqyası hələ də 2022-ci ildəki pik səviyyəsindən xeyli aşağıdır. Amma ötən ilin dekabrından bəri məşğulluq təxminən 3% artıb və hazırda 2025-ci ilin aprel ayındakı səviyyədədir — həmin ayda prezident Trump iri gömrük rüsumları planını açıqlamış və ABŞ biznes ictimaiyyətində ehtiyatlılıq başlamışdı.

Iqtisadçılar müvəqqəti işə qəbulun əmək bazarında qabaqcıl göstərici olduğunu düşünür. Ənənəvi baxış budur ki, şirkətlər yeni işçiləri qısamüddətli iş üçün işə götürdükdə, sonradan onları tam ştatlı işə keçirmək ehtimalı böyükdür.

Burada da belə ola bilər, amma ilin sonunda olduğumuz üçün bunu dəqiq qiymətləndirmək daha çətindir. Bu artım bəlkə də yaxınlaşan bayram alış-veriş mövsümü üçün aparılan işə qəbulun nəticəsidir — əgər işəgötürənlər mövsümi işçiləri yalnız “bayram mövsümü” üçün əlavə ediblərsə, yanvarda onlardan çoxunu saxlamaq ehtimalı azdır. Adətən bu tip işə qəbul bu qədər tez başlamaz, lakin mövsüm getdikcə əvvələ çəkilir. Əmək Statistikaları Bürosu məlumatlara mövsümi düzəliş edir, amma tendensiya dəyişirsə, bu dərhal əks olunmur.

Bayram işə qəbulunun tezləşdiyinə işarə ola biləcək digər göstərici isə başqa bir kateqoriyadır: kuryerlər və poçt göndərişçiləri. Bu, bayram mövsümündə əmək tələbinin barometri sayılır və bu ay yaranan hər on yeni iş yerindən bir az çoxu həmin kateqoriyadan gəlib.

Glenmede sərvət idarəetməsi şirkətinin baş investisiya strategiyası və tədqiqat üzrə rəhbəri Ceyson Pride bildirir ki, bu kateqoriyada “qabaqdakı aylarda geriləmə riski nəzərəçarpacaqdır”.

Seçki xərcləri

Böyük xərcli seçki dövrlərinin son həftələrində siyasət kampaniyaları ilə bağlı işə qəbul da muzdlu işçilərin sayını artıra bilər.

Əmək Statistikaları Bürosunun təhlilinə görə, siyasi təşkilatlarda iş yerləri adətən aralıq və ya prezident seçkiləri yaxınlaşanda kəskin artır. Məlumatlar göstərir ki, həmin illərdə işə qəbul əksərən oktyabrda pik həddə çatır. 2018 və 2022-ci il aralıq seçkiləri öncəsi aylarda da qeyri-kənd təsərrüfatı məşğulluğu artım nümayiş etdirib.

Ancaq bu dövrdəki qeyri-adi böyük kampaniya büdcələri əvvəlki illərə nisbətən daha çox iş yeri yarada bilər.

Siyasi xərcləri izləyən OpenSecrets nəzarət təşkilatının təhlilinə görə, 2026-ci il Konqres seçkiləri tarixdə ən bahalı aralıq seçkilər olacaq. Milyardlarla dollarlıq kampaniya xərcləri, qapı-qapı təşviqat, telefonla çağırış və ya digər seçkiyə bağlı işlər daxil olmaqla, bir sıra ödənişli iş yerlərinə çevrilə bilər.