SpaceX(SPCX.US) Starship thực hiện chuyến bay thử lần thứ 15: Tên lửa đẩy thất bại khi thu hồi, nguyên nhân chưa rõ, nhiệm vụ quay lại quỹ đạo lần đầu tiên vẫn chờ tầng trên hạ cánh bằng cách "bắt trên tháp"

Ứng dụng tài chính thông minh cho biết, vào ngày thứ Sáu theo giờ địa phương, SpaceX (SPCX.US) đã thực hiện nhiệm vụ bay thứ 15 của tàu Starship tại Texas. Mục tiêu cốt lõi của nhiệm vụ này là hoàn thành chuyến bay vòng quanh quỹ đạo đầu tiên trong lịch sử tên lửa - tức là sau khi vào quỹ đạo, sẽ trở lại chính xác điểm phóng ban đầu. Đây cũng là một lần xác minh quan trọng trong quá trình Elon Musk tạo ra hệ thống tên lửa tái sử dụng hoàn toàn.

Theo kế hoạch nhiệm vụ, tầng trên của Starship không chở người sẽ tiếp tục bay trong quỹ đạo gần một ngày rồi đi vào khí quyển, quay trở lại tháp phóng vào thứ Bảy, dùng động cơ kiểm soát tốc độ giảm để hạ cánh, và được thu hồi bởi một bộ cánh tay cơ khí khổng lồ mang tính sáng tạo.

SpaceX dự định sử dụng công nghệ "cánh tay đũa" cùng loại để thu hồi tầng tăng cường Super Heavy của Starship chỉ vài phút sau khi hai tầng tên lửa tách ra.

Nhưng lần này, tầng tăng cường Super Heavy đã bất ngờ rời khỏi đường hồi quy định, bay về khu vực định sẵn trên không vịnh Mexico, tạm thời lơ lửng trên không rồi phát nổ gần mặt nước biển, nguyên nhân sự cố vẫn chưa được xác định.

Đội ngũ kiểm soát mặt đất vẫn hi vọng tầng trên của Starship có thể thuận lợi trở về và hạ cánh. SpaceX cho biết, thân tên lửa đã vào quỹ đạo thành công sau khoảng 27 phút kể từ khi phóng.

Do tin tức này, sau khi thị trường đóng cửa, cổ phiếu đã giảm khoảng 2%.

Xác minh công nghệ tái sử dụng then chốt

Nếu tầng trên của Starship có thể trở lại bệ phóng mà không bị hư hại, đó sẽ là một bước đột phá lớn trong ý tưởng kỹ thuật của Musk. Musk thành lập SpaceX vào năm 2002, mục tiêu là nhờ tên lửa tái sử dụng hoàn toàn để giảm mạnh chi phí phóng tàu vũ trụ.

Toàn bộ hệ thống Starship gồm tầng trên chở người và hàng hóa, cùng tầng Super Heavy bên dưới, tổng chiều cao tương đương tòa nhà 40 tầng. Tên lửa được phóng lên từ căn cứ Starship phía nam Texas, gần Brownsville sát bờ vịnh Mexico của SpaceX.

Đây là chuyến bay thử thứ 15 của Starship kể từ năm 2023, cũng là lần thứ hai mang theo một lô vệ tinh Starlink đang vận hành vào quỹ đạo. Điều này có nghĩa nhiệm vụ này mang tính hai mặt: vừa là nhiệm vụ tạo doanh thu thương mại cho dịch vụ internet vệ tinh SpaceX, vừa là xác minh rủi ro cao của tên lửa trong quá trình cải tiến.

SpaceX giới thiệu trong buổi phát trực tiếp, thân tên lửa Starship sẽ bắt đầu phóng 26 vệ tinh sau khoảng 36 phút kể từ khi phóng; toàn bộ quá trình triển khai tải dự kiến diễn ra trong chưa đầy một giờ.

Trong chiến lược phát triển không gian và trí tuệ nhân tạo (AI) của Musk, Starship là phương tiện cốt lõi để mở rộng mạng lưới vệ tinh Starlink; trong tương lai, SpaceX còn dự kiến sử dụng Starship để triển khai một nhóm AI trên quỹ đạo mang tên "Starmind", hướng tới vị trí nhà cung cấp cơ sở hạ tầng công nghệ cao.

Lần phóng Starship trước đó của SpaceX là vào tháng 9, dù nhiệm vụ đó bị tắt một số động cơ khi bay trên không trung, nhưng tên lửa vẫn đưa tải vệ tinh vào quỹ đạo thành công. Nhiệm vụ dự kiến kéo dài 10 giờ nhưng thực tế chỉ diễn ra khoảng 3 giờ, tầng trên hạ cánh xuống Thái Bình Dương và bị cháy sau đó.

Kế hoạch hồi quy và thu hồi

Trong kế hoạch nhiệm vụ thứ Sáu này, SpaceX hy vọng tầng tăng cường Super Heavy và tầng trên Starship đều trở về điểm phóng tại Texas, hạ cánh và được thu hồi an toàn. Tầng trên dự định sẽ hạ cánh sau khoảng 22 giờ kể từ khi phóng. SpaceX cho biết, nếu thu hồi thành công bằng cơ khí, đây sẽ là "dấu mốc quan trọng khiến Starship tiến tới quy trình tái sử dụng đáng tin cậy, nhanh chóng".

Trước đây, SpaceX từng ba lần thành công dùng cánh tay cơ khí của tháp phóng để thu hồi tầng tăng cường Super Heavy cao 72 mét: tầng tăng cường tự bay trở lại Trái đất chỉ vài phút sau khi phóng, giảm tốc độ và được cặp cánh tay khổng lồ trên tháp phóng giữ chắc. Lần thu hồi "bắt tại tháp" thành công gần nhất là vào tháng 3 năm 2025.

Nguyên nhân thất bại của lần thu hồi tầng tăng cường này hiện chưa rõ.

Theo kế hoạch, tầng trên của Starship sẽ bay quanh Trái đất 14 vòng rồi rời quỹ đạo, thử nghiệm thu hồi kiểu mới vào chiều thứ Bảy theo giờ địa phương.

Musk dự kiến đến nửa đầu năm 2027, Starship sẽ có thể đạt tốc độ phóng một lần mỗi tuần.

Kể từ năm 2021, sau khi chọn Starship làm tàu đổ bộ người cho chương trình Artemis lên mặt trăng, NASA đã tài trợ khoảng 3,2 tỷ USD cho phát triển Starship, tổng đầu tư của chương trình lên mặt trăng này lên đến hàng chục tỷ USD. Còn SpaceX tự đầu tư ít nhất 1,5 tỷ USD cho Starship.

Mục tiêu của NASA và SpaceX là vào năm 2028 sẽ dùng Starship đưa người lên mặt trăng. Nhưng các nhà phân tích và kỹ sư trong ngành đều cho rằng nhiều mục tiêu thử nghiệm lớn chưa đạt, khả năng lịch trình lên mặt trăng sẽ bị trì hoãn. Trong đó điểm mấu chốt là hoàn thành việc chuyển nhiên liệu giữa các tàu tiếp nhiên liệu Starship trên quỹ đạo - kỹ thuật cốt lõi để Starship rời quỹ đạo gần Trái đất và bay lên mặt trăng.

Blue Origin của Jeff Bezos cũng đang phát triển tàu đổ bộ "Blue Moon" cho chương trình Artemis của NASA. Năm sau, Blue Moon sẽ cùng Starship và tàu Orion của NASA tiến hành thử nghiệm kết nối Artemis 3 trên quỹ đạo gần Trái đất, tạo tiền đề cho nhiệm vụ Artemis 4 lên mặt trăng chính thức sau này.