Áp lực lạm phát vẫn dai dẳng, kỳ vọng Fed tiếp tục tăng lãi suất gia tăng, rủi ro đầu tư AI làm dấy lên lo ngại về ổn định tài chính

Vietnamese Finance APP cho biết, khi lạm phát tại Mỹ tăng tốc trở lại, các quan chức Fed trong tuần này liên tục phát đi tín hiệu diều hâu, củng cố kỳ vọng thị trường về việc tăng lãi suất vào tháng 12 và mở đường cho khả năng tăng thêm vào tháng 1 năm tới. Chủ tịch Fed San Francisco, bà Daly, cho biết vào thứ Sáu rằng Fed rất có thể cần tiếp tục nâng lãi suất, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát tại ngành dịch vụ gây lo ngại và các doanh nghiệp ngày càng khó hấp thụ chi phí tăng thông qua giảm biên lợi nhuận. Đồng thời, báo cáo ổn định tài chính bán niên mới nhất của Fed cảnh báo rằng làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) đang giữ cho định giá cổ phiếu ở mức cao, các rủi ro về lợi nhuận và tài trợ liên quan có thể đe dọa sự ổn định tài chính.

Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tháng 10 của Mỹ công bố tuần này cho thấy lạm phát không chỉ có dấu hiệu tăng tốc, mà phạm vi tăng giá cũng mở rộng, liên quan đến nhiều hàng hóa và dịch vụ thiết yếu. Điều này khiến nhu cầu thắt chặt chính sách tiền tệ của Fed trở nên cấp bách hơn.

Trong ba tháng qua, CPI lõi - đã loại trừ giá thực phẩm và năng lượng biến động mạnh - ghi nhận mức tăng khoảng 0.3% mỗi tháng, cao hơn rõ rệt so với mức cần thiết để đạt mục tiêu lạm phát hàng năm 2% của Fed là 0.2% hoặc thấp hơn.

Bà Daly phát biểu tại một sự kiện dự báo kinh tế ở Đại học Nevada, Las Vegas vào thứ Sáu rằng bà hiện nghiêng về quan điểm Fed cần tiếp tục nâng lãi suất chính sách, đặc biệt nếu xét đến diễn biến lạm phát ngành dịch vụ đang đi sai hướng, và đã có dấu hiệu cho thấy áp lực lạm phát có tính bền vững cao. "Chúng ta rất có thể cần tăng lãi suất. Tôi sẽ thảo luận cùng các đồng nghiệp tại cuộc họp tháng 12 cũng như các cuộc họp trong tương lai, và cùng đưa ra quyết định phù hợp nhất dựa trên tình hình kinh tế biến động liên tục."

Bà Daly chỉ ra rằng ngày càng nhiều nhà sản xuất phản ánh họ không còn nhiều không gian để hấp thụ chi phí tăng bằng cách giảm biên lợi nhuận, do đó đang cân nhắc chuyển chi phí cao hơn sang người tiêu dùng. Đây chính là loại áp lực lạm phát mới mà Fed muốn tránh.

Giống nhiều quan chức Fed khác, bà Daly đặc biệt lo ngại về lạm phát ngành dịch vụ không tính chi phí nhà ở. Phần lạm phát này thường có độ bám dính cao, khi xu hướng tăng giá kéo dài, có thể khó kiềm chế bằng chính sách tiền tệ.

Bà Daly nói, dù là nhà bán lẻ hay doanh nghiệp dịch vụ chuyên môn, nếu cần mua thiết bị công nghệ thông tin với giá cao hơn, trả phí năng lượng cao hơn và đối mặt với các chi phí đầu vào khác tăng, đều có thể chọn chuyển các chi phí này cho khách hàng, qua đó tiếp tục đẩy giá dịch vụ lên.

Phát biểu mới nhất của bà Daly càng củng cố mức độ lo ngại về triển vọng lạm phát đang gia tăng trong nội bộ Fed.

Chủ tịch Fed New York, ông Williams, cho biết mức lạm phát hiện tại "vẫn ở mức quá cao", Fed còn nhiều việc phải làm. Chủ tịch Fed Chicago, ông Goolsbee, mô tả dữ liệu lạm phát mới nhất là “khá đáng lo ngại”. Chủ tịch Fed Dallas, bà Logan, nhận định Fed có thể cần tăng lãi suất nhanh hơn dự kiến trước đó, còn Thành viên Fed Waller thậm chí đề xuất tháng 12 có thể cần tăng 50 điểm cơ bản trong một lần.

Giám đốc nghiên cứu kinh tế Mỹ tại Fitch Ratings, Olu Sonola cho biết: "Việc tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 12 dường như đã chắc chắn. Vấn đề thực sự là lần tăng tiếp theo sẽ đến nhanh thế nào và cuối cùng cần tăng thêm bao nhiêu lần."

Tuần này, trong số 19 quan chức Fed tham gia thảo luận chính sách tại FOMC, khoảng một nửa có phát biểu công khai, trong đó cũng gồm khoảng nửa số người sẽ có quyền biểu quyết tại các cuộc họp tháng 12 và tháng 1 năm tới. Dù tăng lãi suất tiếp đã trở thành hướng chính sách được thống nhất rộng rãi, vẫn tồn tại bất đồng nội bộ về tốc độ tăng và mức lãi suất cuối cùng.

Ngoài ông Waller giữ thái độ cởi mở với việc tăng mạnh lãi suất một lần, Chủ tịch Fed Cleveland, bà Harker lặp lại quan điểm thích tăng với biên độ nhỏ nhưng tần suất cao hơn. Chủ tịch Fed Philadelphia, ông Harker cho rằng hiện tại cách thắt chặt chính sách theo hướng tiệm tiến là phù hợp hơn. Chủ tịch Fed Richmond, ông Barkin cũng nói rằng lãi suất cần được tăng thêm nữa, nhưng nhịp độ tăng cần thận trọng.

Dữ liệu kinh tế mới công bố hôm thứ Sáu càng khiến thị trường lo ngại về lạm phát. Giá sản xuất tháng 10 tại Mỹ tăng mạnh nhất kể từ 2022, chi phí vận chuyển và lưu trữ tăng vọt, cho thấy áp lực giá vẫn phổ biến trong nền kinh tế Mỹ.

Một phần dữ liệu giá sản xuất sẽ được dùng để tính chỉ số giá tiêu dùng cá nhân (PCE) mà Fed ưa thích, dữ liệu mới cũng đồng nghĩa chỉ số lạm phát tương lai có thể tiếp tục chịu áp lực tăng.

Giám đốc nghiên cứu kinh tế Mỹ tại Ngân hàng Hoàng Gia Canada, Michael Reid cho biết, Fed hiện dường như ngày càng lo ngại lạm phát tăng tốc trở lại, muốn nâng tần suất tăng lãi suất để chủ động ứng phó, thậm chí có thể nâng mức lãi suất mục tiêu cuối kỳ tăng lãi này.

Bị tác động bởi dữ liệu kinh tế mới và các phát biểu diều hâu của quan chức Fed, nhiều tổ chức Phố Wall đã nâng dự đoán về số lần tăng lãi suất tới. Bank of America hiện cho rằng Fed sẽ tăng liên tiếp trong ba cuộc họp chính sách tiền tệ tiếp theo; Santander US Capital Markets dự báo Fed sẽ tăng vào tháng 12 và tháng 3 năm tới.

Kỳ vọng của thị trường tài chính cũng có sự thay đổi rõ rệt. Nhà đầu tư hiện đã đưa dự đoán Fed tăng 25 điểm cơ bản vào tháng 12, tháng 1 và tháng 3 vào giá thị trường, trong khi trước tuần này thị trường chỉ nghĩ Fed sẽ tăng vào tháng 12 và tháng 3.

Nếu Fed nâng lãi suất tại hai cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 8-9 tháng 12 và 26-27 tháng 1 năm sau, thì đây sẽ là lần đầu tiên Fed tăng liên tiếp tại hai kỳ họp kể từ 2023.

Phát biểu dày đặc của quan chức Fed cũng khiến thị trường trái phiếu Mỹ biến động mạnh. Thứ Ba, khi Waller và Logan lần lượt phát đi thông điệp diều hâu cùng dữ liệu lạm phát vượt kỳ vọng, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm - nhạy cảm với biến động chính sách tiền tệ - tăng vọt 19 điểm cơ bản lên 4.75% trong một ngày, ghi nhận mức tăng kỷ lục kể từ tháng 4/2025 khi Tổng thống Trump tuyên bố các biện pháp thuế đã làm chao đảo thị trường toàn cầu.

Chuyên gia kinh tế trưởng tại Nationwide, Kathy Bostjancic nhận định, tín hiệu chính sách từ các quan chức Fed có phần lộn xộn và gây biến động lớn cho lợi suất trái phiếu Mỹ. Khi Chủ tịch Fed Walsh chưa phát biểu về triển vọng chính sách gần đây, phát biểu của các quan chức khác đang lấp đầy khoảng trống thông tin này.

Tuy nhiên, dù áp lực lạm phát tăng lên, một số quan chức Fed vẫn lo lắng rằng tăng chi phí vay có thể làm tình hình khó khăn trong một số lĩnh vực kinh tế Mỹ nghiêm trọng hơn. Thị trường bất động sản là một ví dụ. Dữ liệu công bố tuần này cho thấy doanh số bán nhà hiện tại tại Mỹ tháng 10 xuống mức thấp nhất trong 16 năm, nhấn mạnh thị trường địa ốc tiếp tục chịu áp lực từ môi trường lãi suất cao.

Chủ tịch Fed Boston, bà Collins, thừa nhận vào thứ Sáu rằng lãi suất cao hơn có thể tiếp tục làm giảm khả năng mua nhà, nhưng đồng thời nhấn mạnh trong dài hạn, ổn định giá cả quan trọng hơn cho thị trường bất động sản và toàn bộ nền kinh tế. Bà cho biết định hướng cần tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ là rõ ràng, nhưng tạm thời không muốn bình luận về mức lãi suất cuối cùng và tốc độ tăng lãi suất.

Bên cạnh thị trường bất động sản, khả năng chi tiêu của người tiêu dùng Mỹ trong bối cảnh giá cả và chi phí vay liên tục tăng cũng là yếu tố quan trọng để Fed đánh giá đường hướng chính sách sắp tới.

Bà Daly cho biết, chi tiêu tiêu dùng tại Mỹ đến nay vẫn thể hiện sức phục hồi bất ngờ, chưa có dấu hiệu sụt giảm rõ rệt. Tuy nhiên, khi mùa mua sắm cuối năm đến gần, bà sẽ theo dõi sát diễn biến tiêu dùng một đến ba tháng tới để xác định liệu người tiêu dùng có cắt giảm chi tiêu vì giá tăng hay không.

Bà Daly chỉ ra rằng hiện tại ở Las Vegas đã xuất hiện những phản hồi về việc sức mua của người tiêu dùng yếu đi, tương tự dấu hiệu cũng xuất hiện ở các bang khác của Mỹ chứ không chỉ Nevada.

Do chi tiêu tiêu dùng chiếm phần lớn hoạt động kinh tế Mỹ, nếu tới đây người tiêu dùng bắt đầu cắt giảm chi tiêu rõ rệt, có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và khiến Fed phải cân nhắc hơn trong việc xây dựng lộ trình tăng lãi suất.

Đồng thời, Fed cũng theo dõi rủi ro thị trường tài chính có thể phát sinh từ làn sóng đầu tư AI, cũng như tác động tương hỗ giữa rủi ro này với việc thắt chặt chính sách tiền tệ. Báo cáo ổn định tài chính bán niên công bố thứ Sáu của Fed chỉ ra áp lực định giá tài sản ở Mỹ vẫn cao, định giá cổ phiếu duy trì ở mức cao một phần do thị trường lạc quan về triển vọng phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, lo ngại của nhà đầu tư về chi tiêu vốn khổng lồ và kế hoạch phát hành nợ của các doanh nghiệp công nghệ đã phần nào kiềm chế sự lạc quan này.

Những năm gần đây, khi các ông lớn công nghệ và startup AI rót vốn mạnh vào trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng tính toán, mô hình tài trợ của ngành AI cũng được chú ý nhiều hơn. Đặc biệt là các giao dịch tuần hoàn giữa nhà cung cấp thiết bị công nghệ và startup AI, gồm đầu tư qua lại, mua thiết bị, ký hợp đồng cung cấp tính toán... đã khiến thị trường lo ngại về khả năng duy trì lợi nhuận và tài trợ.

Phó chủ tịch phụ trách giám sát tài chính của Fed, bà Bowman, tuần này cảnh báo nếu lợi nhuận đầu tư AI không đạt kỳ vọng thị trường, giá cổ phiếu có thể lao dốc và ảnh hưởng tới hoạt động kinh tế Mỹ. Bà Bowman chỉ ra, giá cổ phiếu giảm có thể làm suy yếu sức phục hồi chi tiêu, còn lãi suất cao lại càng làm trầm trọng thêm áp lực ở các lĩnh vực nhạy cảm với lãi suất như bất động sản và đầu tư doanh nghiệp nhỏ.

Báo cáo ổn định tài chính của Fed cũng dẫn kết quả khảo sát các nhà hoạch định chính sách, cộng đồng và thành phần thị trường tài chính để đánh giá những rủi ro nổi bật có thể đe dọa hệ thống tài chính trong tương lai.

Người được hỏi cho rằng, với sự phát triển của công nghệ AI, rủi ro thị trường tài chính bị tấn công mạng đang gia tăng. AI đã hạ thấp rào cản kỹ thuật để các quốc gia và phi quốc gia tiến hành các cuộc tấn công mạng phức tạp, bản thân mô hình AI cũng có thể gây hại, cần được chú ý. Ngoài ra, việc giá tài sản rủi ro điều chỉnh, lãi suất dài hạn tăng thêm và vấn đề bền vững tài chính cũng được liệt kê là những yếu tố có thể đe dọa sự ổn định tài chính trong ngắn hạn.

Fed nhấn mạnh báo cáo ổn định tài chính này không phải là dự báo về diễn biến kinh tế hoặc thị trường, mà nhằm nhận diện các lỗ hổng tiềm ẩn mà hệ thống tài chính có thể đối mặt.

Hiện nay, Fed vẫn đang phải đối mặt với thách thức cân bằng giữa kiềm chế lạm phát và phòng ngừa rủi ro kinh tế, tài chính. Fed đã tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 9 năm nay, nâng phạm vi mục tiêu lãi suất quỹ liên bang lên 3.75%—4%, sau đó giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp tháng 10.

Chủ tịch Fed Walsh vẫn chưa phát biểu công khai kể từ cuộc họp báo sau chính sách tiền tệ tháng 10. Ông dự kiến sẽ tham dự một hoạt động về AI và năng suất vào thứ Hai tuần tới, nhưng thị trường nhận định ông vẫn sẽ không đưa ra định hướng lập trường về chính sách tiền tệ gần đây.

Đáng chú ý, sức phục hồi của tăng trưởng kinh tế Mỹ có thể tạo thêm dư địa cho Fed tăng lãi suất. Dữ liệu công bố tuần trước cho thấy tăng trưởng việc làm tháng 10 của Mỹ tăng mạnh, tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ. Trước cuộc họp chính sách tiền tệ tháng 12, Fed sẽ còn đón nhận thêm một báo cáo việc làm mới và một dữ liệu lạm phát tháng 10.

Chuyên gia kinh tế trưởng Mỹ tại PGIM, ông Robert Sockin nhận định, trong môi trường tăng trưởng kinh tế mạnh và lạm phát cao, cách tăng lãi suất tiệm tiến có thể là một sai lầm chính sách. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy nếu ngân hàng trung ương không có biện pháp đủ mạnh kịp thời để kiềm chế lạm phát, cuối cùng có thể phải thắt chặt tiền tệ với tốc độ nhanh, biên độ lớn hơn.