Çinin süni intellektdə üstünlüyü kriptonun gələcəyini formalaşdıracaq

Rəy: JP Richardson, Exodus-un həmtəsisçisi və CEO-su

Birləşmiş Ştatların 250 illiyinə yaxınlaşdığı bir vaxtda, keçmiş Amerika dövrlərinin necə qazanıldığını xatırlamağa dəyər. İnfrastruktur innovasiyanı iqtisadi gücə çevirdi: kanallar, dəmir yolları, limanlar, magistrallar, elektrikləşdirmə və enerji sistemləri.

Növbəti dövr də eyni nümunəni izləyəcək. İndi önəmli olan infrastruktur məlumat mərkəzləri, enerji, çiplər və pul ilə informasiyanı hərəkət etdirən hesablaşma sistemləri üzərindən keçir. Bu “stack”-ı quran və idarə edən ölkələr qlobal ticarətin necə baş tutacağına təsir edəcək.

Bu dəyişimi artıq yerində müşahidə edirik.

Bu gün insanlar hər zamankından daha çox, pul, informasiya və qarşılıqlı əlaqələri daim işləyən proqram təminatı vasitəsilə göndərir və alırlar.

Çinin 2025 quruculuğu

2025-ci ildə Çin bu reallığa cavab üçün icraata fokuslandı. Dövlət dəstəyi ilə təşəbbüslər ölkə üzrə AI hesablama gücünü artırmaq, məlumat mərkəzlərinin tutumunu genişləndirmək və real vaxt istifadəsi üçün enerji istehsalı və ötürülməsini uyğunlaşdırmaq məqsədilə sürətləndirildi. Məqsəd sadə idi: AI-ı fasiləsiz, ucuz və geniş miqyasda işlətmək. Bu ötürmə, qeyri-adi iqtisadi təsiri olan texnologiyalar üçün leverec yaradır.

DeepSeek 2025-ci ilin yanvarında bir müddət Amerika AI ekosistemini və bazarlarını sarsıtdı. Onun chat-botları, maya dəyərinin kiçik bir hissəsinə sərhədə yaxın performans təqdim edirmiş kimi göründü, bazarları qorxutdu və Amerikanın üstünlüyünün həqiqətən nə qədər geniş olduğu barədə şübhə yaratdı. Bu, səmərəliliyin AI yarışının növbəti mərhələsini miqyas və kapital ilə yanaşı müəyyən edəcəyini xatırlatdı.

Ödənişlərin rolu

AI sürətlə kommersiyanın əməliyyat sistemi olur və agentlər iqtisadi oyunçulara çevrildikcə, ödənişlər təsadüfi əməliyyatlardan davamlı maşın fəaliyyətinə keçir. Bu fəaliyyət dərhal hesablaşan, qlobal səviyyədə işləyən və proqram təminatına birbaşa inteqrasiya olunan sistemlər tələb edir.

Stablecoin-lər artıq həcm baxımından kart şəbəkələri ilə rəqabət aparan hesablaşma qatında fəaliyyət göstərir. Daimi işləyən, proqram əsaslı dollarlar sərhədlərarası internet sürəti ilə hərəkət edə bilər və ənənəvi sistemlərin çətinliklə çatdığı miqyasa malikdir. AI ilə idarə olunan kommersiya genişləndikcə, stablecoin-lər əlavə vasitədən dəyəri axıdan əsas infrastruktur roluna keçir.

Bəs tələ? Ödənişlər, işlədiyi sistemlərin qaydalarını miras alacaq. Bulud və hesablama üçün əsas infrastruktur quran, onun üzərindəki monetar hesablaşma qatına da təsir göstərəcək. 

Bu, Sənaye İnqilabının rəqəmsal formasıdır. XVIII əsrdə limanlar, enerji və daşınma şəbəkələri quran ölkələr ticarət şərtlərini müəyyən edirdi. İndi isə bu, məlumat mərkəzləri, enerji, çiplər və rəqəmsal hesablaşmadır. Amerika, növbəti dövrün sərbəst insanlar üçün səmərəli, əlçatan və təhlükəsiz olması üçün müasir sənayenin əsas sistemlərini qurmalıdır.

Çin artıq AI və rəqəmsal infrastrukturun sənayeləşdirilməsinə başlayıb və bu addımların 2026-cı ilin başlıqlarını formalaşdıracağı ehtimal olunur. Pekin startaplar üçün təxminən 200,000 dollaradək hesablama vauçeri və iri obyektlərə aşağı enerji xərcləri kimi təşviqlər təqdim edib, yerli AI tutumunu artırmaq üçün subsidiyaları yığıb.

Bu arada, ABŞ-da məlumat mərkəzlərindən rekord enerji tələbatı şəbəkələri gərginləşdirir və dar boğazlar yaradır. Regional operatorlar xəbərdarlıq edir ki, yeni obyektlər sürətləndikcə və ötürmə yeniləmələri geri qaldıqca elektrik təchizatı sıxılır. Əgər infrastruktur çatışmazlıqlarını prioritetləşdirməsək, risk yavaş sürüşmə olacaq: AI və rəqəmsal kommersiyanın fiziki qatı başqa yerdə qurulacaq və Amerika liderliyi simvolik, əməliyyatdan uzaq olacaq.

Birləşmiş Ştatların həqiqi üstünlükləri qalır. Özəl AI investisiyası, erkən mərhələ innovasiyası və kripto-yönümlü infrastrukturda liderdir. Bu güclər önəmlidir. Amma onlar fiziki məhdudiyyətləri həll etmir. Hesablama gücü enerji istehsalı, ötürülmə, torpaq, icazələr və uzunmüddətli planlaşdırma tələb edir. Çip təchizat zəncirləri hələ də qlobal risk altındadır. Bunlar real sənaye problemləridir.

Venesuela siqnalı

Çinin AI infrastrukturu üzrə üstünlüyünün geosiyasi nəticələri artıq görünür. 2025-ci ilin iyulunda Venesuela Çin şirkətləri ilə “suveren AI” infrastrukturu qurmaq üçün sazişlər imzaladı. Venesuela, Latin Amerikasında kripto qəbulunun ən yüksək olduğu bazarlardan biridir, burada stablecoin-lər valyuta sabitsizliyi fonunda maliyyə oksigeni rolunu oynayır. Son xəbərlər həmçinin göstərir ki, Çin modelləri (xüsusilə DeepSeek) inkişaf edən bazarlarda aşağı maya dəyəri, açıq paylanma və dövlət dəstəyi sayəsində payını artırır.

Əgər Çin istehsalı sistemlər zəif iqtisadiyyatlarda AI ilə idarə olunan kommersiya və ödənişlərin əsasını təşkil edə bilsə, ABŞ rəqəmsal ticarətin əsasını təşkil edən infrastruktura nəzarəti itirir.

Dollarla təmin olunan stablecoin-lər, öz-mühafizə və açıq hesablaşma sistemləri ABŞ-a hər yerdə insanların rifahını yaxşılaşdırmaq üçün nadir üstünlük verir. ABŞ dərin kripto qurucuları, likvidlik, mühafizə texnologiyası, uyğunluq təcrübəsi və kapital formalaşması mühitinə malikdir. Stablecoin-lər, yerli valyutaların yüksək inflyasiyaya məruz qaldığı inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda çevriliş yarada bilər.

Bu üstünlüklər yalnız əsas infrastruktur açıq, dayanıqlı və rəqabətədavamlı qalarsa etibarlıdır.

Liderlik gündəmini müəyyənləşdirmək

Amerikanın 250 illiyi üçün ciddi gündəm kripto hesablaşmanı infrastruktur siyasəti kimi nəzərdən keçirir. Əgər AI və kripto sahəsində liderliyimizi geri qaytarmaqda qərarlıyıqsa, indi 3 addım atmalıyıq: Daha çox enerji və hesablama gücü qurmaq – sürətlə; stablecoin ödənişlərini real iqtisadiyyata miqyaslamaq; və ödəniş infrastrukturunun açıq və platformalar arasında uyğun qalmasını təmin etmək, maliyyə çıxışını məhdudlaşdıra biləcək özəl qapıçıların yaranmasının qarşısını almaq.

Çinin 2025 quruculuğu icraatın necə olduğunu göstərir. Amerikanın imkanı, innovasiya üstünlüyünü rəqəmsal hesablaşmanı açıq saxlayan infrastruktur qurmaq öhdəliyi ilə birləşdirməkdir ki, kripto iqtisadiyyatı və Amerikanın növbəti iqtisadi güc dövrü inkişaf edə bilsin.

Rəy: JP Richardson, Exodus-un həmtəsisçisi və CEO-su.