Người đoạt giải Nobel cảnh báo: Khủng hoảng nợ của Pháp có thể đã “quá lớn để cứu”, khu vực euro đối mặt với cuộc khủng hoảng “bùng nổ”

Người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2008, Paul Krugman, đã phát cảnh báo, tài chính công của Pháp liên tục xấu đi, đang đi trên con đường "tài chính không bền vững" và có thể đã chuyển từ "quá lớn để sụp đổ" sang "quá lớn để cứu trợ" với nguy cơ đáng lo ngại, một khi khủng hoảng bùng phát sẽ tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự ổn định của toàn khu vực euro.

Krugman viết trong bài đăng trên blog Substack tuần này rằng, vấn đề nợ của Pháp không chỉ là đề tài riêng của quốc gia này, việc là thành viên khu vực euro có thể gây ra "khủng hoảng nợ bùng nổ", tạo ra tác động phá hoại đối với tiến trình hội nhập Châu Âu.

Cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu, Jean-Claude Trichet, ngay lập tức lên tiếng trong một cuộc phỏng vấn kêu gọi các bên chính trị tại Pháp "thực hiện hành động thực chất, chứng minh Pháp là một thành viên có trách nhiệm trên thị trường", nhằm khôi phục niềm tin thị trường — đây cũng là điều kiện tiên quyết để kích hoạt các cơ chế cứu trợ của Ngân hàng Trung ương Châu Âu.

Trái phiếu chính phủ Pháp gần đây liên tục chịu áp lực, chênh lệch giữa trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Pháp và Đức đã tăng lên mức cao nhất kể từ khủng hoảng nợ Châu Âu năm 2011 tới 2012. Trái phiếu Pháp đã có sự phục hồi nhẹ vào thứ Sáu, lợi suất kỳ hạn 10 năm giảm 3 điểm cơ bản xuống còn 4,86%.

Krugman chỉ ra, Pháp đang rơi vào tình trạng rối loạn tài chính với nhiều khó khăn chồng chất.

Tính đến hiện tại, quy mô nợ của Pháp đã lên tới 3,6 nghìn tỷ euro (khoảng 4 nghìn tỷ đô la Mỹ), chiếm 119% GDP, cao nhất kể từ khi đồng euro ra đời. Tuy nhiên, chính phủ không chỉ chưa kiểm soát nổi nợ mà còn tiếp tục tăng gánh nợ qua thâm hụt ngân sách lớn, đồng thời phải đối mặt với áp lực lãi suất nợ ngày càng tăng.

Theo Krugman, điểm mấu chốt trong vấn đề của Pháp là chính sách tuổi nghỉ hưu. Tuổi nhận lương hưu của Pháp thuộc loại thấp nhất trong các quốc gia lớn của Tây Âu, và ứng cử viên dẫn đầu cho cuộc bầu cử tổng thống năm sau, Marine Le Pen, lại cam kết cho phép một số công nhân nghỉ hưu ở tuổi 60.

Krugman viết rằng, thực tế Pháp đang dùng lợi ích của các nhóm khác để trợ cấp lớn cho thế hệ già. Đồng thời, nhiều vùng trên toàn quốc bùng phát biểu tình sinh viên với nguyên nhân là thiếu giáo viên, lớp học quá tải và cơ sở vật chất xuống cấp nghiêm trọng. "Việc xuất hiện các cuộc biểu tình sinh viên trên toàn quốc quy mô lớn không hề bất ngờ," ông viết.

Krugman trình bày chi tiết về đường dẫn có thể khiến Pháp khơi mào một cuộc khủng hoảng nợ công khu vực euro, và so sánh với khủng hoảng từ 2009 đến 2012.

Ông mô tả logic của vòng xoáy khủng hoảng này: Một khi nhà đầu tư ngừng mua trái phiếu chính phủ các quốc gia eurozone, sẽ xuất hiện lo ngại chính phủ không đủ khả năng trả nợ; sự hoảng loạn về vỡ nợ dẫn đến dòng vốn rút ra lớn hơn, đẩy lãi suất lên cao và khiến khủng hoảng càng sâu.

Krugman chỉ ra, vào năm 2012, việc Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu Mario Draghi tuyên bố "bất cứ giá nào" đã trấn an thị trường phần lớn là nhờ các nước Nam Âu phối hợp thực hiện "cắt giảm chi tiêu quy mô lớn".

Vấn đề hiện tại của Pháp là, trong bối cảnh tài khóa tiếp tục lệch khỏi trách nhiệm, cứu trợ từ Ngân hàng Trung ương Châu Âu sẽ "cực kỳ tốn kém" và có nhiều tranh cãi về mặt chính trị.

Ông dẫn dữ liệu thị trường hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) rằng, xác suất mặc định tiềm ẩn của Pháp trên thị trường hiện chỉ là 1,2%, nhưng ông cho rằng con số này "thấp quá", và chính sự tăng đột biến của giá CDS cũng "khá đáng lo ngại".

Đối mặt với sự lo lắng từ bên ngoài, Ngân hàng Trung ương Châu Âu và các quan chức Pháp đều đã lên tiếng nhưng quan điểm khác biệt rõ rệt.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu, Lagarde, tuần này đã nói với các bộ trưởng tài chính eurozone rằng nhà chức trách đang theo dõi sát diễn biến thị trường tài chính và có các công cụ ứng phó với biến động không kiểm soát. Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure cho biết, Pháp còn rất xa mới cần Ngân hàng Trung ương Châu Âu can thiệp.

Trichet trong cuộc phỏng vấn không trực tiếp bình luận về nhận định của Krugman, nhưng nhấn mạnh Ngân hàng Trung ương Châu Âu có nhiều công cụ đối phó, bao gồm Cơ chế Ổn định Châu Âu (ESM) và Công cụ Bảo vệ Truyền dẫn (TPI).

TPI được thiết lập năm 2022, nhằm bảo vệ ổn định khi xuất hiện chia cắt thị trường eurozone, cho đến nay chưa được sử dụng. Ông khẳng định rõ, điều kiện để kích hoạt TPI là chính phủ Pháp chủ động tìm kiếm cứu trợ, trong khi lập trường của chính phủ Pháp hiện là chưa cần.

Trichet kêu gọi các lực lượng chính trị Pháp rằng: "Tôi kêu gọi mọi lực lượng chính trị, bất kể quan điểm thế nào, đều cần nhận thức rằng, đã đến lúc chứng minh Pháp là một thành viên có trách nhiệm trên thị trường." Ông nhấn mạnh, nhiệm vụ hàng đầu của Pháp là "thuyết phục chính mình đang đi đúng hướng", đây cũng là điều kiện cần để kích hoạt TPI.