“SaaS ngày tận thế” phá sản? Autodesk (ADSK.US), Intuit (INTU.US) dẫn đầu xu hướng leo dốc ngược, phố Wall định giá lại câu chuyện “AI nuốt chửng phần mềm”

VietnamFinance APP cho biết, trong bối cảnh chiến sự tại Iran leo thang gây biến động cho thị trường tài chính toàn cầu, giá dầu tăng mạnh cùng sự bất ổn địa chính trị tiếp tục gia tăng, hai công ty phần mềm doanh nghiệp lại diễn ra xu hướng riêng biệt.

Tuần này, Autodesk (ADSK.US) và Intuit (INTU.US) dự kiến sẽ ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong nhiều tháng qua, bất chấp toàn bộ nhóm ngành công nghệ chịu áp lực, gửi đi tín hiệu lạc quan mới về triển vọng tăng trưởng của ngành SaaS (phần mềm như một dịch vụ). Tính đến cuối phiên giao dịch thứ Năm, Autodesk đã tăng khoảng 10% kể từ đầu tuần, Intuit tăng khoảng 8%, đều nằm trong top mười cổ phiếu tăng mạnh nhất của chỉ số Nasdaq 100. Trong cùng thời gian, quỹ ETF theo dõi Nasdaq 100 - Invesco QQQ Trust (QQQ.US) lại giảm nhẹ khoảng 0,3%.

Sự tương phản rõ rệt này một lần nữa khiến thị trường chú ý đến chủ đề cốt lõi đã làm biến động Phố Wall từ tháng 2 năm nay: "Ngày tận thế của SaaS" - tức là AI sẽ về cơ bản lật đổ mô hình kinh doanh phần mềm doanh nghiệp - liệu là sự hù dọa hay là một cuộc cách mạng cấu trúc đang thực sự diễn ra?

Thay đổi câu chuyện thị trường: Từ nỗi lo "tận thế SaaS" đến phục hồi có chọn lọc

Tháng 2/2026, Anthropic công bố chức năng Cowork của Claude có thêm các khả năng mới - giúp đẩy nhanh quá trình rà soát hợp đồng, phân loại thỏa thuận bảo mật và quy trình tuân thủ của nhóm pháp lý nội bộ doanh nghiệp. Chỉ với bốn đoạn mô tả ngắn đã khiến nhóm ngành phần mềm lao dốc, nỗi sợ lan từ cuối tháng 2 tới tận tháng 3 và tháng 4, khiến hàng chục tỷ USD giá trị thị trường bốc hơi.

Lo ngại của thị trường là AI sẽ giảm số lượng nhân sự trong doanh nghiệp, kéo theo quy mô đăng ký SaaS tính theo "ghế" giảm xuống; "lập trình dựa trên không gian" giúp doanh nghiệp tự tạo công cụ nội bộ bằng ngôn ngữ tự nhiên, càng làm giảm giá trị của phần mềm chuyên dụng. Với logic này, cổ phiếu phần mềm đầu năm từng giảm sâu, Salesforce (CRM.US), Adobe (ADBE.US), Intuit, ServiceNow (NOW.US) và các công ty phần mềm lớn khác mất từ 25% đến 30% trong vài tuần.

Tuy nhiên, bước sang nửa cuối năm, câu chuyện chuyển hướng rõ rệt. Cổ phiếu bảo mật mạng như Okta (OKTA.US), Palo Alto Networks (PANW.US) đồng loạt phục hồi và lập đỉnh lịch sử, cổ phiếu SaaS hàng đầu như Salesforce đã tăng gần 50% so với đáy tháng 6. Chất xúc tác cho đợt phục hồi này đến từ báo cáo kết quả kinh doanh quý II năm tài chính 2027 của Salesforce công bố ngày 26/8: nghĩa vụ thực hiện còn lại (cRPO) hiện đạt 33,5 tỷ USD, tăng trưởng 14% so với cùng kỳ năm trước, doanh thu thường niên Agentforce hơn 1,5 tỷ USD, tăng 240%.

Sau báo cáo tài chính, cổ phiếu Salesforce tăng hơn 22% trong một ngày, lập kỷ lục tăng mạnh nhất sáu năm. Nhà phân tích Jackson Ader của KeyBanc lúc đó nhận định: "Chúng ta đều dần nhận ra ngành này sẽ kiên cường hơn dự báo". Nhà phân tích Brent Thill của Jefferies cho rằng thị trường đang chứng kiến "sự trả thù của các kỹ sư phần mềm", nguy cơ AI thay thế bị quá mức đánh giá.

Autodesk: Sáp nhập thúc đẩy định giá lại toàn ngành

Nhìn riêng Autodesk, động lực tăng chính đến từ thương vụ mua bán sáp nhập cấp ngành. Ngày 5/10, Schneider Electric SE - tập đoàn công nghiệp Pháp - tuyên bố mua lại nhà sản xuất phần mềm công nghiệp PTC Inc. với giá khoảng 22,6 tỷ USD tiền mặt, tương đương 205 USD/cổ phiếu, cao hơn 42,3% so với giá đóng cửa ngày trước đó của PTC. Thương vụ này định giá PTC ở khoảng 23,7 tỷ USD, là thương vụ lớn nhất trong lịch sử của Schneider Electric.

Tổng giám đốc Schneider Electric Olivier Blum cho biết, dữ liệu thiết kế và kỹ thuật của PTC sẽ giúp Schneider nâng cao năng lực triển khai AI trong vận hành công nghiệp cho khách hàng. Giao dịch dự kiến hoàn tất vào quý III/2027, thông qua kết hợp cổ phần và nợ mới, Schneider kỳ vọng đạt được khoảng 250 triệu euro hiệu quả chi phí hàng năm và khoảng 800 triệu euro hiệu quả doanh thu sau ba năm.

Đối với Autodesk, thương vụ này có ý nghĩa trực tiếp là cung cấp hiệu ứng neo định giá cho toàn bộ nhóm phần mềm kỹ thuật và công nghiệp. PTC được mua lại với mức giá cao hơn 42,3%, buộc nhà đầu tư xem xét lại vùng giá hợp lý cho những doanh nghiệp có đặc điểm kinh doanh tương tự trong ngành. Autodesk có nhiều hoạt động trùng lắp với PTC trong lĩnh vực thiết kế kiến trúc, xây dựng (AECO) và chuyển đổi số cho sản xuất, khiến thị trường ngày càng củng cố quan điểm "định giá thấp" cho Autodesk.

Song song, dữ liệu kinh doanh của Autodesk cũng khá tích cực. Báo cáo tài chính tháng 8 cho thấy doanh thu quý II năm tài chính tăng 16,1% lên 2,05 tỷ USD, vượt dự báo 2,01 tỷ USD; lợi nhuận trên cổ phiếu không chuẩn GAAP đạt 3,30 USD, cao hơn kỳ vọng 3,12 USD. CFO Janesh Moorjani nâng dự báo tổng hóa đơn cho năm tài chính 2027 lên 8,575 - 8,65 tỷ USD, doanh thu dự kiến 8,295 - 8,345 tỷ USD, lợi nhuận hoạt động không chuẩn GAAP giữ gần 39%.

Về chiến lược AI, Autodesk còn đẩy "project intelligence" lên vị trí trung tâm. CEO Andrew Anagnost mô tả đây là chuỗi liên tục dữ liệu và ngữ cảnh từ thiết kế tới xây dựng hoặc sản xuất, rồi tới vận hành. Việc tích hợp MaintainX được xem là bước then chốt kéo dài vòng lặp này - đưa dữ liệu hiệu suất tài sản thực tế vào để phản hồi quá trình thiết kế và sản xuất, củng cố nền tảng dữ liệu cho AI. Ngoài ra, các chức năng AI trên nền tảng Fusion nổi bật, khách hàng ngày càng tích cực sử dụng Assistant cùng tính năng AI, số lượng người dùng, giá trị hợp đồng năm, doanh thu và mua nhiều ghế đều tăng ổn định.

Intuit: Định giá phục hồi và tín hiệu tự tin từ ban lãnh đạo

Đợt phục hồi của Intuit chủ yếu xuất phát từ tâm lý tích cực tạm thời của thị trường. Tháng 9, ban lãnh đạo công ty công khai cho rằng giá cổ phiếu không phản ánh đúng giá trị cơ bản. Tiếp đó, nhà sáng lập và đội ngũ quản lý cấp cao tuyên bố dừng kế hoạch bán cổ phiếu đã công bố trước đó để khẳng định niềm tin vào triển vọng công ty. Tuyên bố này trở thành điểm tựa quan trọng cho tâm lý thị trường.

Báo cáo tài chính quý IV năm tài chính cuối tháng 8 của Intuit cũng cho kết quả tốt: doanh thu 4,35 tỷ USD, lợi nhuận điều chỉnh trên cổ phiếu 4,03 USD, đều vượt dự báo thị trường. Song, phản ứng thị trường hoàn toàn tập trung vào dự báo cho năm tài chính 2027 - ban lãnh đạo kỳ vọng tăng trưởng doanh thu giảm còn 9%-10%, thấp hơn mức 14% của năm trước, khiến giá cổ phiếu chịu áp lực lớn.

Trong thời gian cổ phiếu bị áp lực, Intuit vẫn triển khai kế hoạch trả lại lợi ích lớn cho cổ đông. Kết thúc năm tài chính 2026, công ty hoàn thành chương trình mua lại đa năm khoảng 31,07 triệu cổ phiếu trị giá 14,72 tỷ USD, đồng thời nâng mức cổ tức hàng quý lên 1,38 USD/cổ phiếu. Ban lãnh đạo xác định năm tài chính 2027 là "năm tái cơ cấu tăng trưởng khách hàng có chủ đích", nhiệm vụ trọng tâm là mở rộng quy mô những dự án lớn đã thử nghiệm thành công, tái thiết tăng trưởng khách hàng mới ở thị trường thuế DIY và phân khúc QuickBooks giá thấp.

Tuy nhiên, thách thức với Intuit vẫn rất lớn. Dự báo doanh thu năm tài chính 2027 ở mức 23,28-23,51 tỷ USD, lợi nhuận trên cổ phiếu pha loãng 20,12-20,36 USD, phản ánh tốc độ tăng trưởng của TurboTax chậm lại và chiến lược giá thấp hơn. Bên cạnh đó, vụ kiện tập thể mới liên quan đến cạnh tranh AI và triển vọng Mailchimp, cùng việc cắt giảm nhân sự để đối phó áp lực giá TurboTax, làm diễn giải chuyển đổi của công ty thêm nhiều bất định.

Sợ hãi đến trước bằng chứng, phản chứng "thuyết tận thế"?

Dù Autodesk và Intuit nhìn chung tăng nhờ yếu tố riêng (giao dịch sáp nhập, tín hiệu từ lãnh đạo, định giá thấp), chưa thể xác định toàn ngành SaaS đang "hồi sinh".

Nhưng theo thời gian, ngày càng nhiều nhà phân tích cho rằng thị trường phản ứng quá mức. CEO công ty nghiên cứu công nghệ Valoir, Rebecca Wettemann nói: "'Ngày tận thế của SaaS' không diễn ra như Phố Wall dự liệu. Khi AI vượt qua giai đoạn thử nghiệm, các nhà cung cấp bắt đầu ghi nhận khách hàng chấp nhận AI."

Giám đốc nghiên cứu IDC Shannon Kalvar từng nhận xét: "Thuyết tận thế của SaaS bị đánh giá quá cao, nhưng quan điểm 'thoát khỏi trung gian' là chính xác."

Thực tế, biểu hiện của hai cổ phiếu phần mềm tuần này ít nhất cho thấy, ở thời điểm tâm lý hoảng sợ cực độ, tài sản phần mềm chất lượng cao, dòng tiền mạnh, chiến lược AI rõ ràng và định giá hấp dẫn vẫn thu hút vốn cho định hướng ngược lại.

Nhà phân tích Phố Wall cho rằng, tác động của AI lên SaaS không phải "một kiểu cho tất cả". Báo cáo Gartner tháng 7 dự báo đến năm 2030, AI sẽ khiến 234 tỷ USD chi tiêu phần mềm ứng dụng doanh nghiệp đối mặt rủi ro "trung gian ủy thác", chiếm 20% chi tiêu cho SaaS ứng dụng doanh nghiệp. Phó chủ tịch quản lý Gartner, George Brocklehurst nhận định: "Đây không phải 'tận thế', mà là 'biến hình'. SaaS sẽ không bị tiêu diệt mà xuất hiện dưới hình thức mới."

Nhóm phân tích của Bank of America Tal Liani đã nâng giá mục tiêu cho 10 cổ phiếu phần mềm gồm ServiceNow, Figma (FIG.US), Snowflake (SNOW.US), với lý do "định giá toàn ngành phần mềm tăng lên, lo ngại về tác động đột phá của AI đang giảm dần".

Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng cảnh báo rằng, dù "thuyết tận thế" được phản chứng, đổi mới của ngành SaaS sẽ không nhẹ nhàng. Nếu AI đảm nhiệm một phần công việc vốn do con người, "phần mềm không giao diện" sẽ trở thành xu thế mới - phần mềm tách biệt giao diện người dùng, để AI truy cập trực tiếp dữ liệu. Salesforce đã thông báo chuyển sang "không giao diện" từ tháng 4, Workday (WDAY.US) và SAP (SAP.US) cũng thực hiện các bước chuyển đổi tương tự.

Đối với các công ty tính phí theo số người dùng, xu hướng này tạo ra rủi ro rõ rệt cho mô hình kinh doanh. IDC dự báo đến năm 2028, 70% nhà cung cấp phần mềm sẽ bỏ mô hình tính phí theo ghế hoàn toàn. Gartner dự đoán đến cuối năm 2026, 40% SaaS doanh nghiệp sẽ kèm theo phần dựa vào định giá theo kết quả đầu ra.

Chiến lược gia quản lý đầu tư Zacks, Brian Mulberry, nhận định: "Thử thách thực sự cho cổ phiếu phần mềm sẽ đến vào nửa cuối năm 2027, khi dung lượng trung tâm dữ liệu tăng có thể khiến AI mã hóa thành mối đe dọa lớn hơn cho các công ty phần mềm."