Giá dầu biến động! Iran sẽ họp với sáu quốc gia vùng Vịnh, ngừng bắn ở bờ biển phía Tây Hồng Hải, tín hiệu hòa dịu từ tình hình Trung Đông

Hai tuyến hàng hải nhạy cảm nhất thị trường năng lượng toàn cầu đồng thời xuất hiện tiến triển lớn. Iran và các ngoại trưởng các nước vùng Vịnh dự kiến sẽ tổ chức cuộc họp vào tuần tới, tìm kiếm một thỏa thuận tạm thời về eo biển Hormuz; đồng thời, lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố ngừng giao tranh tại bờ biển phía tây Biển Đỏ. Hai tin tức này kết hợp đã đẩy giá dầu quốc tế tăng mạnh.

Theo kênh truyền hình quốc tế CCTV dẫn nguồn Financial Times của Anh, Ngoại trưởng sáu nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh dự kiến tổ chức cuộc họp với Ngoại trưởng Iran Araghchi tại thành phố ven biển Salalah của Oman vào ngày 14 tháng 9 (thứ Hai tuần tới). Cuộc họp này do Oman dẫn dắt, nhằm tìm kiếm sự ủng hộ cho một thỏa thuận tạm thời nhằm điều chỉnh trật tự lưu thông tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Trong khi đó, theo truyền hình CCTV, Ủy ban Chính trị Tối cao của lực lượng Houthi tại Yemen ra tuyên bố cho biết giao tranh ở các tỉnh bờ tây Biển Đỏ đã dừng lại, đồng thời kêu gọi các bên gây sức ép lên Saudi Arabia để tránh tình hình khu vực leo thang thêm.

Dưới tác động của thông tin này, giá dầu quốc tế giảm mạnh, Brent trong ngày giảm gần 2,0%, còn 105,57 USD/thùng.

Theo Financial Times dẫn lời hai nguồn tin, cuộc họp này được ấn định vào ngày 14 tháng 9 tại Salalah, Oman. Một nguồn tin cho biết chi tiết cuộc họp vẫn chưa được thống nhất cuối cùng, nhưng nhiều nước đã xác nhận sẽ tham dự và sự kiện dự kiến sẽ diễn ra như kế hoạch.

Đây sẽ là cuộc gặp đầu tiên giữa các nhà ngoại giao cấp cao của sáu nước Hợp tác Vùng Vịnh và quan chức cấp cao Iran kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran hồi tháng 2 năm nay. Các thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh gồm Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman. Dù trước đây Iran đã tấn công tên lửa và máy bay không người lái vào các nước láng giềng Arab, Saudi Arabia và UAE vẫn duy trì kênh ngoại giao với Iran.

Theo nguồn tin, Iran và Oman hy vọng có được sự hậu thuẫn của GCC, từ đó thúc đẩy Mỹ dỡ bỏ phong tỏa đối với cảng biển Iran. Đối với các nước GCC, mục tiêu quan trọng là mọi thỏa thuận phải có tính chất tạm thời, đồng thời đảm bảo tàu thương mại lưu thông bình thường qua eo biển này.

Khoảng hai tuần trước, Tehran và Muscat đã công khai cho biết hai bên đang hoàn thiện một thỏa thuận tạm thời — tàu thương mại sẽ đi qua vùng biển Iran vào eo biển Hormuz, sau đó di chuyển chủ yếu qua lãnh hải Oman. Lãnh hải Oman bao trùm eo biển Hormuz, mang lại cho nước này lợi thế đặc biệt trong vai trò trung gian lần này.

Dù đàm phán có dấu hiệu tiến triển tích cực, các nhà ngoại giao cảnh báo rằng việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz vẫn phụ thuộc vào một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.

Theo Financial Times dẫn nguồn tin, Mỹ đã thông báo rõ với bên trung gian rằng sẽ không khôi phục Bản Ghi nhớ đã ký hồi tháng 6 với Iran mà yêu cầu một thỏa thuận toàn diện hơn, đồng thời bao gồm cả các nội dung liên quan đến vấn đề hạt nhân.

Phía Iran cũng khẳng định, dù đạt thỏa thuận về vấn đề eo biển với Oman, thì chỉ cho phép mở lại hoàn toàn khi Mỹ đáp ứng các điều kiện của Iran. Các điều kiện phía Iran bao gồm dỡ bỏ phong tỏa cảng biển Iran, phục hồi miễn trừ cho phép bán dầu, và được quyền sử dụng một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài.

Trước đó, Mỹ và Iran đã ký bản ghi nhớ hồi tháng 6, dự kiến kéo dài lệnh ngừng bắn 60 ngày, từng bước mở lại eo biển Hormuz và thúc đẩy đàm phán cuối cùng về việc kết thúc chiến tranh cũng như chương trình hạt nhân Iran. Tuy nhiên, hai bên sau đó đã cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận — một số tranh cãi xuất phát từ bất đồng về cách tàu thương mại quá cảnh — khiến tình hình lại leo thang căng thẳng. Hiện không có cuộc đối thoại trực tiếp nào giữa Mỹ và Iran, nhưng các bên trung gian vẫn duy trì kênh ngoại giao hậu trường. Theo các nguồn tin, đoàn đại biểu Qatar đã hai lần đến Tehran tuần trước, thúc đẩy vòng đề xuất ngoại giao mới.

Theo truyền hình CCTV, Ủy ban Chính trị Tối cao của lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố rằng giao tranh ở các tỉnh tại bờ tây Biển Đỏ đã dừng, đồng thời khẳng định "lực lượng vũ trang mà Saudi Arabia điều động đe dọa các khu vực liên quan tới Yemen đã bị trục xuất".

Lực lượng Houthi trong thông cáo kêu gọi các bên gây sức ép lên phía Saudi Arabia, ngừng điều động thêm lực lượng vũ trang và binh sĩ tới bờ biển phía tây Biển Đỏ cùng các khu vực nhạy cảm khác, nhằm đảm bảo an toàn hàng hải và tránh tăng nhiệt căng thẳng khu vực. Tính đến thời điểm viết bài, phía Saudi Arabia chưa đưa ra phản hồi.

Bối cảnh của động thái này là lực lượng Houthi đã tiến hành các chiến dịch quân sự gần đây với ý định tăng cường kiểm soát eo biển Mandeb — đây cũng là một tuyến vận tải biển toàn cầu trọng yếu. Hai tuyến đường biển chiến lược cùng lúc xuất hiện căng thẳng là nhân tố chính đẩy giá dầu Brent vượt mức 105 USD/thùng.

Đối với thị trường năng lượng, vấn đề quan trọng nhất hiện nay là: liệu cuộc họp Salalah vào thứ Hai tuần tới có thể thúc đẩy thỏa thuận tạm thời về Hormuz đạt được những tiến triển thực chất hay không.

Trước đây, Trump từng tuyên bố Hormuz đã được mở lại, tuy nhiên theo Financial Times, thực tế xuất khẩu năng lượng của các nước vùng Vịnh vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng, hàng hóa nhập khẩu qua tuyến đường này cũng không thể lưu thông bình thường.

Khả năng chuyển hóa cơ hội ngoại giao hiện tại thành một thỏa thuận có thể thực thi vẫn phụ thuộc nhiều yếu tố: liệu GCC có thể đạt được đồng thuận tại cuộc họp Salalah, thái độ của Mỹ trước các điều kiện do Iran đề ra có mềm dẻo hay không, và tuyên bố ngừng bắn của lực lượng Houthi có được tất cả các bên công nhận và duy trì hiệu lực hay không. Các nhà đầu tư đang theo sát diễn biến này để đánh giá tác động tiếp theo tới xu hướng giá dầu.