Đánh giá giá trị dài hạn của SpaceX bởi Bá Chi Đầu Tư

SpaceX đã lên sàn được2 tháng. Sau khi niêm yết, giới đầu tư toàn cầu có hai quan điểm cực đoan về giá trị củaSpaceX. Một là sự tưởng tượng mang tính lãng mạn về việc thuộc địa hóa Sao Hỏa, một là nghi ngờ thận trọng về khả năng thương mại hóa. Hai lực lượng này tranh đấu khốc liệt trên thị trường vốn, cũng góp phần khiến giá cổ phiếu củaSpaceX biến động mạnh.

Trong ngắn hạn, tâm lý thị trường tác động đến giá cổ phiếu là điều không thể kiểm soát. Tuy nhiên, việc đánh giá giá trị dài hạn củaSpaceX sẽ giúp sự chú ý đối với công ty tập trung vào một vài yếu tố cốt lõi mang tính quyết định lâu dài.

Về phương diện này, bậc thầy đầu tư tăng trưởng dài hạn Baillie Gifford nên có tiếng nói trọng lượng. Baillie Gifford bắt đầu đầu tư vàoSpaceX từ năm2018, đến nay đã thu về mức lợi nhuận hơn10 lần. Sản phẩm chủ lực của Baillie Gifford là Scottish Mortgage Trust (SMT) hưởng lợi lớn từ việc giá trị củaSpaceX tăng mạnh trong dài hạn. Do tỷ trọng nắm giữ lớn và tăng giá quá nhanh,SMT  thậm chí vào tháng  4 năm 2026 đã thông qua chính sách đầu tư cho phép vượt qua mức trần 30% tài sản chưa niêm yết để đầu tư thêm tới 2.5  tỷ bảng Anh (lúc đóSpaceX vẫn là công ty chưa niêm yết). Theo dữ liệu quý 2 gần nhất, chỉ riêngSpaceX đã chiếm trên25% tổng danh mục SMT.

Quan điểm đầu tư của Baillie Gifford vềSpaceX mang tới cho chúng ta góc nhìn rất thú vị. Trong một cuộc phỏng vấn chuyên sâu gần đây, Baillie Gifford cung cấp một khung phân tích khác biệt và giàu tính khai phá. Không chỉ tiết lộ quá khứ và hiện tại củaSpaceX, mà còn lý giải logic nội tại để từ một "khái niệm viễn tưởng" chuyển thành "tài sản cốt lõi", vẽ ra bản thiết kế thương mại vĩ đại lấy hạ tầng không gian làm trung tâm. Nội dung cốt lõi của cuộc phỏng vấn này được tổng hợp qua các chiều nhận thức, định giá, con đường tăng trưởng, rủi ro tiềm ẩn, hiệu ứng flywheel... nhằm mổ xẻ sâu sắc logic đầu tư và viễn kiến tương lai của Baillie Gifford vớiSpaceX.

Trong triết lý đầu tư của Baillie Gifford, nhận thức vềSpaceX không phải một bước mà đạt được, mà được xây dựng trên nền tảng xác thực công nghệ vững chắc và sự thấu hiểu sâu sắc về kinh tế học. Nhà phân tíchLuk Ward với nền tảng kỹ thuật đã quan tâm sát sao tớiSpaceX từ khi công ty chưa nổi tiếng. Điểm chuyển biến thực sự đến vào năm2015, khi tên lửaFalcon 9 lần đầu hạ cánh thẳng đứng thành công, tạo dấu ấn lịch sử chứng minh tính khả thi của công nghệ tái sử dụng một phần, tác động trực tiếp tới quyết định đầu tư củaBaillie Gifford.

Theo Baillie Gifford,SpaceX hoàn toàn không chỉ là "trung tâm chi phí" đơn thuần trong ngành công nghiệp hàng không vũ trụ truyền thống. Logic đầu tư cốt lõi làSpaceX thông qua đổi mới công nghệ đột phá,

Đặc biệt,

Khi định giá giá trị thương mại củaSpaceX, Baillie Gifford đưa ra một phép so sánh lịch sử:

Để đạt địa vị độc quyền này,SpaceX từ bỏ con đường truyền thống phụ thuộc chuỗi cung ứng bên ngoài của các hãng hàng không vũ trụ cũ, vốn bị ảnh hưởng bởi cân bằng chính trị và nhân sự. Dựa vào bảng cân đối khổng lồ và xuất phát điểm "giấy trắng",SpaceX nắm quyền kiểm soát hết các khâu trong chuỗi giá trị, thật sự tích hợp chiều dọc và tối ưu hệ thống. Mô hình này tạo ra hiệu ứng flywheel kinh tế cực kỳ mạnh mẽ:

Vậy nên, biểu hiện chí mạng cuối cùng của tích hợp chiều dọc và kiểm soát chi phí là chi phí phóng giảm đột ngột. ThờiFalcon 9 chi phí khoảng1000 đô mỗi/kg, tương laiStarship có thể hạ xuống100 đô/kg, thậm chí10 đô/kg, mỗi lần giảm theo bậc này lại mở khóa hoàn toàn một thị trường thương mại mới.

Trong mắt Baillie Gifford,SpaceX không chỉ tăng trưởng ở chỗ số lần phóng tăng, mà còn là khả năng tiếp tục hạ thấp đường chi phí, unlock các thị trường mới. Việc phát triểnStarship không phải do "đã đủ tốt không cần đổi mới", mà nhằm mở ra toàn bộ lĩnh vực mới như sản xuất trong không gian, trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, khai thác Mặt Trăng hay phòng thí nghiệm không gian.

Trong các mảng kinh doanh hiện tại, tiềm năng tăng trưởng củaStarlink vẫn rất lớn. Khi số vệ tinh nhiều lên còn chi phí ăng-ten giảm, tệp khách hàng củaStarlink sẽ mở rộng từ vùng xa xôi đến khu vực thành thị. Quan trọng nhất là bước tiến về công nghệ “direct-to-cell”, giúp thiết bị dùng SIM thông thường nào cũng kết nối mạng toàn cầu – rất thực tiễn cho ô tô tự lái, nông nghiệp, khai khoáng hay cứu hộ khẩn cấp.

Ngoài ra, Baillie Gifford cho rằng thương vụ mua lạixAI (công ty mẹ củaGrok) củaSpaceX thoạt nhìn là vượt ngành nhưng thực chất lại là sự kéo dài tự nhiên của đổi mới công nghệ tên lửa. Trong xây dựng trung tâm dữ liệuAI cần cân nhắc ba yếu tố chi phí: chip, điện và hạ tầng. Hai yếu tố sau trên Trái Đất đã tiệm cận điểm cực đại S-curve, rất khó mở rộng. Trung tâm dữ liệu ngoài không gian giải quyết khéo léo: năng lượng Mặt Trời 24/24, vệ tinh sản xuất hàng loạt rồi phóng lên, chi phí phóng lại giảm nhờStarship. Dù về mặt kinh tế trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian còn gây tranh luận, nhưng nếu tiếp tục ngoại suy xu thế chi phí giữa không gian và mặt đất, trong tương lai trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo có thể rẻ hơn mặt đất, giúpSpaceX sở hữu hạ tầng tính toán mở rộng hơn mọi đối thủ cạnh tranh.

Trải nghiệm đầu tư vàoSpaceX còn truyền cảm hứng cho Baillie Gifford ở các lĩnh vực khác. Ví dụ, tiến bộ củaSpaceX trong phóng lớn giúp các công ty phóng nhỏ (nhưRocket Lab) còn dư địa. Nhu cầu "vệ tinh chủ quyền đặc thù" màStarlink không thể đáp ứng đã thúc đẩy Baillie Gifford đầu tư vàoAstranis. Thậm chí cách tư duy flywheel này còn được ứng dụng sang cả chuỗi xét duyệt doanh nghiệp công nghệ xây dựng.

Bất kỳ khoản đầu tư nào mà chỉ nhìn cơ hội chứ không phân tích rủi ro đều khó thành công. Baillie Gifford cũng thành thật đối diện với những vấn đề và rủi ro củaSpaceX. Thứ nhất là việc trì hoãn tiến độ. Kỳ vọng thời gian trong các nghiên cứu vềSpaceX thường quá lạc quan,

Tiếp theo là nhận định sai về cục diện cạnh tranh. Trong cuộc phỏng vấn, Baillie Gifford nhìn lại, tưởng rằng quy mô và lợi nhuận củaSpaceX sẽ thu hút nhiều đối thủ trưởng thành, thực tế, nhiều công ty tương tự xuất hiện nhưng không ai bám kịp đổi mới sản phẩm, mô hình kinh doanh củaSpaceX, không ai đủ lớn mạnh để thành đối thủ thực sự. Ngoài ra, việc Elon Musk muaTwitter hayxAI... cũng khiến đầu tư mang tính phức tạp hơn nữa.

Về kỹ thuật, trung tâm dữ liệu không gian gặp thách thức lớn như tản nhiệt khó khăn hơn trong môi trường chân không, còn cần tiếp tục nghiên cứu kỹ. Hơn nữa, ngay thời điểm này,

Nhìn lại khoản đầu tư vàoSpaceX, đây là sự thể hiện tập trung của phong cách đầu tư cốt lõi của Baillie Gifford. Đầu tiên là chủ nghĩa dài hạn đến cực độ. Baillie Gifford đã tham gia đầu tư vàoSpaceX trước khi lên sàn 8 năm, sẵn lòng tìm hiểu công ty qua quan hệ cá nhân lâu dài thay vì chỉ qua “khe cửa hẹp” IPO. Thứ hai, thế mạnh đầu tư doanh nghiệp tư nhân dựa vào khả năng quan sát phân bổ vốn và phản ứng khi thất bại trong cả giai đoạn thăng trầm, giúp củng cố niềm tin vào ban lãnh đạo.

Bên cạnh đó, khoản đầu tư này cũng phản ánh khuynh hướng đề cao nhà sáng lập táo bạo, có khát vọng tăng trưởng vĩ đại, sẵn lòng trả giá cho năng lực “tưởng tượng lại thị trường”. Trong các chiều phân tích, họ kiên trì tư duy hệ thống, không chỉ xét đến sản phẩm mà còn chú trọng tích hợp chiều dọc của tổ chức. Cuối cùng, “hiệu ứng flywheel” đã là tiêu chí lõi khi Baillie Gifford lựa chọn danh mục, nhằm tìm kiếm các doanh nghiệp có khả năng tự củng cố, đổi mới liên tục và mở rộng ranh giới bản thân. Đây là mô hình tham khảo lý tưởng để hiểu giá trị dài hạn của doanh nghiệp công nghệ tiên phong.

Tất nhiên, ở góc độ cá nhân tôi, vẫn còn những logic đầu tư chưa hoàn toàn rõ ràng, trong đó cơ bản nhất là khả năng hiện thực hóa kịch bản trung tâm dữ liệu ngoài không gian, cũng như xâu chuỗi logic khi tính thương vụ muaxAI vào kế hoạch đầu tư. Có lẽ, đó cũng là lý do tại sao đôi khi chúng ta bỏ lỡ các "người thay đổi thế giới".

Nguồn: Phỏng vấn chuyên sâu Baillie Gifford "SpaceX: past, present, future", bấm vào "xem nguyên văn"