Áp lực lạm phát dai dẳng, nợ AI và tình trạng tài chính hỗn loạn siết chặt cùng lúc, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đạt mức cao nhất kể từ năm 2007, thị trường trái phiếu toàn cầu đối mặt với “cơn bão thời hạn đáo hạn”

Ứng dụng tài chính thông minh nhận được tin, trái phiếu dài hạn đang trở thành trung tâm của cơn bão lo âu của nhà đầu tư—những lo ngại của thị trường về triển vọng lạm phát, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) với gánh nặng nợ nần lớn và nhiều vấn đề khác đều tập trung vào đây, trong khi các chính phủ trên thế giới đang phải trả giá cho điều này.

Trên phạm vi toàn cầu, lãi suất vay mượn chủ quyền gần như đồng loạt tăng vọt. Tuần này, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm leo lên mức cao nhất kể từ năm 2007, chi phí vay của Pháp chạm đỉnh kể từ sau năm 2008, lợi suất trái phiếu cùng kỳ hạn của Đức trở lại mức của năm 2011. Lợi suất trái phiếu dài hạn của Anh gần 6%, còn trái phiếu cùng kỳ hạn của Nhật Bản cũng tiệm cận mức cao nhất lịch sử.

Dù thị trường các quốc gia chịu ảnh hưởng bởi yếu tố nội tại, nhưng động lực cấu trúc thúc đẩy lợi suất lên cao thực chất lại có điểm chung toàn cầu.

Một mặt, thị trường lo ngại trật tự thế giới ngày càng phân tách sẽ khiến các nền kinh tế dễ bị tác động bởi cú sốc cung ứng, áp lực lạm phát tiếp tục tồn tại; mặt khác, người nắm giữ trái phiếu lo sợ các chính phủ khó kiểm soát chi tiêu tài khóa, kích thích kinh tế và buộc lãi suất duy trì ở mức cao lâu dài. Đồng thời, sự thay đổi về cấu trúc thị trường và dân số đang làm suy yếu dần nhu cầu của bên mua vốn từng ổn định.

Đây chẳng khác nào một cơn bão với bộ trưởng tài chính các nước. Nhiều quốc gia đang chuyển trọng tâm phát hành trái phiếu sang các kỳ hạn ngắn hơn với lãi suất thấp hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh thực tế mới không còn khả năng khóa chi phí tài chính ở mức siêu thấp trong hàng chục năm, không gian linh hoạt của cơ quan tài chính rốt cục rất hạn chế.

Chris Iggo, Giám đốc Đầu tư của AXA IM Core thuộc ngân hàng BNP Paribas tại Paris cho biết: "Rất khó để xác định mức lợi suất cao như thế nào mới có thể cải thiện triển vọng tổng lợi nhuận của các sản phẩm thu nhập cố định dài hạn. Điều duy nhất có thể thay đổi cục diện này là dữ liệu kinh tế bất ngờ suy yếu hoặc một cú sốc từ bên ngoài, mà khả năng xảy ra điều sau dường như cao hơn."

Năm nay, giá năng lượng tăng vọt do xung đột Trung Đông đã khiến thị trường trái phiếu toàn cầu bị tổn thương nghiêm trọng, đồng thời củng cố kỳ vọng rằng Fed và các ngân hàng trung ương khác sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Nhưng những thách thức mà nhà đầu tư thu nhập cố định đối mặt thực tế đã xuất hiện trước khi xung đột bùng phát, và biến động giá gần đây cho thấy còn có nguyên nhân khác thúc đẩy lợi suất dài hạn tăng cao.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã tăng gần 40 điểm cơ bản kể từ cuối tháng 6, chạm mốc 5,32% vào thứ Ba—mức cao nhất kể từ giữa năm 2007. Điều này chắc chắn là bài toán khó cho Trump và Bộ trưởng tài chính Baisent trước kỳ bầu cử giữa kỳ, khi chi phí tài chính chính phủ cao dội truyền tác động sang cho vay doanh nghiệp và tín dụng tiêu dùng.

Ông Iggo của AXA lưu ý: "Cuộc bầu cử tháng 11 có thể mang lại nhiều rủi ro chính sách hơn, và chắc chắn sẽ tập trung sự chú ý của thị trường vào vấn đề tài khóa trước mùa ngân sách thường niên. Trong trường hợp lý tưởng, không ai muốn đối diện với tình huống lãi suất thế chấp tăng trước thời điểm bầu cử quan trọng—dù lãi suất hiện tại vẫn thấp hơn mức năm 2023."

Thị trường trái phiếu Mỹ chỉ là một phần của toàn cảnh. Theo dữ liệu tổng hợp, lợi suất bình quân của danh mục trái phiếu chính phủ xếp hạng đầu tư đã leo lên gần 4,5%, xác lập mức cao nhất kể từ năm 2015 đến nay.

Một áp lực khác mà trái phiếu chính phủ dài hạn toàn cầu phải đối mặt đến từ cạnh tranh vay vốn của doanh nghiệp. Hoạt động phát hành trái phiếu được đẩy mạnh với tốc độ kỷ lục, bơm vào thị trường thu nhập cố định Mỹ lượng cung kỳ hạn dài lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ huy động vốn cho đầu tư AI có xu hướng tìm kiếm nguồn vốn dài hạn hơn.

Những doanh nghiệp Mỹ này ngày càng mở rộng ra thị trường trái phiếu nước ngoài, chẳng hạn như Alphabet Inc. (GOOGL.US) quyết định phát hành lần đầu trái phiếu AUD tại Australia quy mô 5 tỷ AUD (tương đương khoảng 3,6 tỷ USD).

Khi nguồn cung tăng mạnh, cấu trúc bên mua cũng đang thay đổi đồng thời. Truyền thống, nhiều thị trường trái phiếu phụ thuộc vào nhu cầu tài sản dài hạn của các tổ chức như quỹ hưu trí để cân đối với nghĩa vụ nợ. Song hiện tại, ngày càng nhiều quỹ hưu trí rút khỏi hệ thống thu nhập cố định, còn chính sách quản lý khuyến khích các quỹ tăng tỷ trọng đầu tư cổ phiếu.

Ở góc độ vĩ mô hơn, khi lượng phát hành trái phiếu chính phủ tăng lên, các quốc gia phụ thuộc nhiều hơn vào nhà đầu tư tư nhân.

Biên bản cuộc họp chính sách Fed tháng 6 cho thấy, các quan chức nhận thấy cấu trúc nắm giữ trái phiếu đang chuyển từ các bộ phận công quyền — những đơn vị ít nhạy cảm với giá — sang các nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm hơn với giá, sự chuyển dịch này có thể ảnh hưởng đến phần bù kỳ hạn—chính là lợi suất bổ sung mà nhà đầu tư đòi hỏi khi giữ trái phiếu dài hạn.

Anshul Pradhan, Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại Barclays cho biết, "Nhu cầu công luôn bị chi phối bởi mục tiêu chính sách", còn "nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm hơn với khả năng sinh lời." Ông chỉ ra sự thay đổi cấu trúc bên mua này trong 10 năm qua đã đóng góp khoảng 90 điểm cơ bản vào phần bù kỳ hạn của trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm.

Tại Nhật Bản, dù lợi suất tuyệt đối vẫn thấp hơn nhiều nền kinh tế lớn khác, nhưng đà tăng gần đây lại không ngừng.

Đường cong lợi suất của Nhật Bản dốc hơn phản ánh đồn đoán của thị trường về khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất quá chậm trong việc kiềm chế lạm phát. Ngoài ra, việc ngân hàng trung ương quyết định cắt giảm quy mô mua trái phiếu, cộng với lo ngại về chi tiêu chính phủ tăng và chi phí năng lượng cao, cũng tạo áp lực bổ sung.

Prashant Newnaha, chuyên gia chiến lược lãi suất cấp cao khu vực Châu Á-Thái Bình Dương của TD Securities cho biết: "Triển vọng lạm phát nhập khẩu năng lượng tăng cùng áp lực thắt chặt tiền tệ ngày càng lớn mà Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đối mặt gần như không tạo động lực để thị trường mua vào trái phiếu Nhật. Nhật Bản lẽ ra là 'tảng đá ổn định' của lãi suất toàn cầu, nhưng rủi ro lợi suất tăng lại đang nâng cao khả năng định giá lại kỳ hạn trên phạm vi toàn thế giới."

Dù lo ngại về áp lực giá thúc đẩy phần lớn làn sóng bán tháo trái phiếu lần này, nhưng trên hầu hết các thị trường chính, tỷ lệ hòa vốn dài hạn (kỳ vọng lạm phát tương lai của thị trường) về cơ bản vẫn duy trì ổn định. Thực tế, yếu tố đẩy chi phí đi vay lên cao chính là cái gọi là suất sinh lời thực—tức mức lợi nhuận bổ sung nhà đầu tư yêu cầu khi sở hữu trái phiếu ngoài khoản bù lạm phát.

Kelsey Berro, giám đốc danh mục tại J.P. Morgan Asset Management cho rằng quá trình định giá lại này có thể mang lại cơ hội hấp dẫn cho dòng tiền mới tham gia.

“Chúng tôi cho rằng giá trị đang dần được tích lũy và chúng tôi tương đối lạc quan về các phân khúc kỳ hạn dài, đặc biệt là về khía cạnh suất sinh lời thực. Thực sự, nếu tài sản rủi ro xảy ra biến động mạnh hơn thì cuối cùng, tương quan giữa các loại tài sản sẽ hỗ trợ danh mục đầu tư,” cô nhận định.