Mạng xã hội Web3, người Hoa vẫn chiếm ưu thế

Tác giả: David, TechFlow Sâu Dòng

Trong vòng hai ngày, hai giao thức mạng xã hội phi tập trung đã đổi chủ.

Ngày 20 tháng 1, Lens Protocol thông báo được tiếp quản bởi Mask Network. Ngày 21 tháng 1, Farcaster thông báo đã được một trong các ứng dụng khách của mình là Neynar mua lại.

Hai giao thức này đã huy động được hơn 200 triệu USD. Năm ngoái, Farcaster được định giá 1 tỷ USD, các nhà đầu tư gồm a16z và Paradigm. Đằng sau Lens là ông lớn DeFi Aave.

Hiện tại, các nhà sáng lập đều đã “rút khỏi công việc thường nhật, để làm dự án mới”.

Tính cả Steem, một dự án nổi tiếng khác bị Tron mua lại vào năm 2020, trong ba giao thức mạng xã hội phi tập trung đặc sắc này, đã có hai giao thức được tiếp quản bởi các đội ngũ người Hoa.

Có thể bạn đã quên Steem, đây là “tổ tiên” của hình thức “viết để đào” ra mắt năm 2016, từng là dự án tiêu biểu của toàn bộ đường đua mạng xã hội Web3, sau khi bị Justin Sun mua lại thì cộng đồng trực tiếp fork và rời đi, chuyện này sẽ nói sau.

Người tiếp quản Lens là Mask Network, nhà sáng lập Suji Yan. Người Trung Quốc, bỏ học Đại học Illinois Urbana-Champaign (UIUC) khi 20 tuổi để khởi nghiệp, từng viết bài cho Tài Tân và Jiemian.

Năm 2017 thành lập Mask, mục tiêu là tích hợp các chức năng Web3 lên nền tảng mạng xã hội truyền thống như Twitter.

Vài năm gần đây Mask liên tục thâu tóm: năm 2022 mua lại hai instance lớn của Mastodon tại Nhật Bản, năm ngoái mua Orb – ứng dụng khách hoạt động mạnh nhất trên Lens, và giờ tiếp quản luôn cả Lens.

Suji Yan định vị mình là "Tencent của Web3".

Phía Farcaster, Neynar – đơn vị tiếp quản – có hai nhà sáng lập gốc Ấn, đều là cựu nhân viên Coinbase. Nhưng trong ba giao thức, thực tế có hai giao thức được tiếp quản bởi người Hoa là đúng.

Tại sao lại là người Hoa?

Một lý do có thể lànăng lực vượt trội. Hai quốc gia làm sản phẩm mạng xã hội thành công nhất toàn cầu là Mỹ và Trung Quốc. WeChat, Douyin, Xiaohongshu – các đội ngũ Trung Quốc đã chứng minh có thể đem mạng xã hội đến hàng tỷ người dùng.

Nhưng giải thích này có vấn đề. Làm sản phẩm và mua lại giao thức là hai chuyện khác nhau. Giao thức là hạ tầng, không đối diện trực tiếp với người dùng. Bạn có thể phát triển sản phẩm trên đó, nhưng giao thức tự thân không tạo ra trải nghiệm người dùng.

Một giải thích hợp lý khác làgiá cả.

Xem danh sách mua lại của Justin Sun: năm 2018 mua BitTorrent với giá 140 triệu USD, 2019 mua Poloniex, 2020 mua Steemit, 2022 nắm giữ HTX.

Các đối tượng này đều có điểm chung:

Đều từng huy hoàng, nhưng đang trên đà đi xuống. BitTorrent là cha đẻ tải P2P, Poloniex từng là sàn giao dịch hàng đầu Mỹ, HTX từng là một trong ba sàn lớn nhất Trung Quốc.

Justin Sun không mua cái tốt nhất, mà là mua “hàng tốt rẻ nhất”.

Hiện tại Farcaster được định giá 1 tỷ USD nhưng doanh thu hàng tháng giảm còn 10.000 USD, giảm hơn 95% so với cùng kỳ. Tháng trước, nhà sáng lập Dan Romero đăng bài thừa nhận "đã thử hướng ưu tiên mạng xã hội trong 4 năm rưỡi, nhưng không thành công";

Lens chỉ còn 50.000 người dùng hoạt động hàng tháng, đội ngũ Aave muốn chuyển nhượng để tập trung vào mảng DeFi chính.

Thời điểm các giao thức này giá trị nhất đã qua, nhưng nền tảng công nghệ và thương hiệu vẫn còn. Nếu nói theo thuật ngữ thị trường chứng khoán Trung Quốc, đây gọi là:

giá trị bị rớt xuống.

Còn một khía cạnh tinh tế hơn, đó là mạng xã hội phi tập trung ở phương Tây là niềm tin, ở Trung Quốc là kinh doanh.

Các nhà sáng lập phương Tây làm lĩnh vực này, ít nhiều mang hơi hướng lý tưởng. Người dùng nên sở hữu dữ liệu của mình, mạng xã hội nên có khả năng di chuyển, nền tảng không nên có quyền kiểm duyệt... Khẩu hiệu của Farcaster là "able decentralized", của Lens là "user-owned social".

Nhưng sau năm năm, người dùng không quan tâm.

Người bình thường không quan tâm dữ liệu thuộc về ai, không quan tâm mạng xã hội có mang đi được hay không. Họ quan tâm có ai để trò chuyện, có nội dung hấp dẫn không, có tài sản liên quan nào có thể tăng giá mạnh không.

Người mua Trung Quốc tiếp quản, ở một mức độ nào đó là đưa công việc này từ tay những người lý tưởng sang tay những người thực dụng.

Suji Yan nói Mask muốn làm là "đưa mạng xã hội phi tập trung từ phòng thí nghiệm vào đời sống thường nhật". Dịch ra nghĩa là:

Đừng nói về lý tưởng nữa, trước mắt phải khiến mọi người muốn dùng đã.

Tất nhiên, lần trước người Hoa mua lại giao thức mạng xã hội phi tập trung, kết cục không mấy tốt đẹp.

Năm 2020, Justin Sun mua lại Steem. Sau khi hoàn tất thương vụ, ông liên kết với các sàn giao dịch để nắm quyền quản trị mạng Steem, nhưng phản ứng của cộng đồng là đồng loạt fork ra một blockchain mới Hive, dùng code để loại bỏ ví của Justin Sun.

Fork trong thế giới blockchain là hình thức phản kháng cực đoan nhất: chúng tôi không chơi với bạn nữa, chúng tôi tự sao chép và rời đi.

Hiện tại Steemit vẫn đang hoạt động, nhưng phần lớn người dùng năng động đã chuyển sang Hive.

Vậy câu hỏi đặt ra: lần này liệu sẽ khác?

Mask tiếp quản Lens, phía chính thức gọi đây là "stewardship" (quản gia), chứ không dùng từ mua lại. Nhà sáng lập sẽ tiếp tục làm cố vấn, giao thức vẫn mở.

Nhưng việc "giao thức phi tập trung" có thể được mua lại, bản thân đã cho thấy một số vấn đề. Hợp đồng có thể chuyển nhượng, mã nguồn có thể chuyển nhượng, ứng dụng có thể chuyển nhượng. Vậy "phi tập trung" ở đâu?

Sau khi lột bỏ hào quang, phi tập trung chỉ là một kiến trúc kỹ thuật, không phải mô hình kinh doanh. Phi tập trung về mặt kỹ thuật, nhưng không cản trở việc về mặt kinh doanh vẫn có người quyết định.

Sau khi Lens đổi chủ, Vitalik có đăng một bài. Anh nói rằng mỗi bài đăng anh gửi năm 2026 đều qua Firefly, mà đây chính là ứng dụng khách đa nền tảng thuộc Mask Network.

Anh còn nói: “Nếu chúng ta muốn một xã hội tốt hơn, chúng ta cần công cụ truyền thông đại chúng tốt hơn”.

Câu này không sai. Nhưng ai sẽ xây công cụ này, ai vận hành, ai quyết định nó ra sao, phi tập trung chưa trả lời được những câu hỏi này.

Câu trả lời hiện tại có thể là người Hoa sẽ xây dựng.

Tuy nhiên, cũng có thể chẳng có gì xảy ra cả. Dù gì thì người dùng năng động cũng không còn nhiều nữa.