Bài học 17 tỷ đô: cách nhà đầu tư nhỏ lẻ biến các giao dịch proxy Bitcoin thành giao dịch đau đớn

Có một sự đối xứng ảm đạm trong mỗi đợt bùng nổ crypto: một ý tưởng sinh ra từ tự do cuối cùng lại bị đóng gói, chứng khoán hóa và bán lại cho đại chúng, lần này với mức giá cao ngất ngưởng. Theo một báo cáo mới của 10XResearch, các nhà đầu tư nhỏ lẻ đã cùng nhau mất 17 tỷ đô la khi cố gắng tiếp cận Bitcoin gián tiếp thông qua các công ty “digital asset treasury” niêm yết như Metaplanet và Strategy.

Báo cáo của 10X Research mô tả cuộc giao dịch proxy vĩ đại

Lý luận này nghe có vẻ hợp lý trên giấy tờ. Tại sao phải quản lý ví cá nhân hoặc điều hướng những bất cập của ETF khi bạn chỉ cần mua cổ phiếu của các công ty tự nắm giữ Bitcoin? Strategy đã biến ‘chiến lược’ này thành một cẩm nang sùng bái. Họ đã truyền cảm hứng cho làn sóng các công ty bắt chước từ Tokyo đến Toronto.

Đến giữa năm 2025, hàng chục công ty “Bitcoin treasuries” quy mô nhỏ đến vừa đã xuất hiện, một số là thật, số khác chỉ là cơ hội, tự quảng bá mình như những proxy thuần túy cho tiềm năng tăng giá của Bitcoin.

Nhưng có một lỗ hổng chí mạng: sự trôi dạt về định giá. 10X Research lưu ý rằng vào đỉnh điểm của đợt tăng giá, mức premium cổ phiếu của các công ty này đã đạt đến mức phi lý. Trong một số trường hợp, các công ty được giao dịch cao hơn 40–50% so với giá trị Bitcoin ròng trên mỗi cổ phiếu. Điều này được thúc đẩy bởi các nhà giao dịch theo đà và sự hưng phấn của nhà đầu tư nhỏ lẻ thay vì tài sản cơ bản. Theo Bloomberg, nó sớm không còn là tiếp cận Bitcoin nữa mà trở thành tiếp cận tâm lý đám đông.

Khi premium gặp thực tế

Khi Bitcoin điều chỉnh giảm 13% vào tháng 10, tác động lên các công ty treasury này bị khuếch đại. Các cổ phiếu này không chỉ đi xuống cùng Bitcoin. Chúng lao dốc, xóa sạch tài sản trên giấy với tốc độ gấp đôi mức giảm của tài sản cơ sở. Strategy giảm gần 35% so với đỉnh gần đây, trong khi Metaplanet lao dốc hơn 50%, xóa sạch phần lớn lợi nhuận đầu cơ mùa hè.

Đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ vào muộn, mức sụt giảm này không chỉ đau đớn mà còn tàn khốc. 10X Research ước tính kể từ tháng 8, các danh mục đầu tư nhỏ lẻ tập trung vào cổ phiếu digital asset treasury đã cùng nhau mất khoảng 17 tỷ đô la. Tổn thất này chủ yếu tập trung ở các nhà đầu tư cá nhân không phòng hộ tại Mỹ, Nhật Bản và châu Âu.

Tâm lý đầu cơ bậc hai

Có một sự mỉa mai ở đây: Bitcoin được thiết kế như một tài sản tự chủ, nằm ngoài sự kiểm soát của các trung gian tài chính. Tuy nhiên, khi nó trở nên thể chế hóa, các nhà đầu tư nhỏ lẻ lại thấy mình quay về vùng đất quen thuộc, mua phiên bản Bitcoin của người khác thông qua cổ phiếu đại chúng.

Những proxy này được bao bọc trong các câu chuyện bóng bẩy về “niềm tin doanh nghiệp”, kèm theo các CEO lôi cuốn và thương hiệu mã nguồn mở. Thực tế, chúng hóa ra là các khoản đặt cược đòn bẩy vào Bitcoin dựa trên bảng cân đối kế toán doanh nghiệp; một canh bạc rủi ro trong môi trường thanh khoản thắt chặt.

Khi các cơn gió ngược vĩ mô từ Washington và Bắc Kinh kích hoạt làn sóng giảm đòn bẩy mới nhất, các giao dịch proxy này đã bị tháo gỡ một cách chính xác. Chúng đánh vào chính những nhà đầu tư tin rằng mình đã tìm ra cách thông minh hơn để HODL.

Một lời nhắc nhở đau đớn

Những con số không mang lại nhiều an ủi. Nhưng đối với bất kỳ ai quan sát điệu nhảy chu kỳ của Bitcoin giữa đổi mới và hưng phấn, bài học vẫn còn đó. Crypto càng tiến gần đến thị trường truyền thống, nó càng thừa hưởng những méo mó của thị trường này. Sở hữu một ý tưởng thông qua một công ty kiếm tiền từ niềm tin có thể tiện lợi, thậm chí thú vị, nhưng sự tiện lợi luôn có giá của nó.

Như 10X Research đã nói thẳng thắn, các lớp bọc cổ phiếu cho tài sản số không phải là sự thay thế cho chính tài sản đó. Trong chương này của câu chuyện Bitcoin, sự khác biệt đó đã khiến các nhà đầu tư nhỏ lẻ có 17 tỷ lý do để nhớ tại sao phi tập trung lại hấp dẫn ngay từ đầu.

Bài viết The $17 billion lesson: how retail turned Bitcoin proxy plays into pain trade xuất hiện đầu tiên trên CryptoSlate.