Çip istehsalçıları "hazır vəziyyətdədir", sənaye zəncirinin çox sıx bağlılığını düşünürlər, "Nvidia hadisəsi" Koreya süni intellekt sənaye sektorunu narahat edir

“Nvidia Huang Renxun-un araşdırması başladığı vaxtda, Koreya çip istehsalçıları ‘maksimum hazırlıqlı’ olaraq mümkün təsirlərə qarşı tədbir görürlər.” Korea Mərkəzi Qəzetinin 10 iyun tarixli xəbərinə görə, Nvidia CEO-su Huang Renxun-un şəxsi ailəxarici münasibət olayı Koreya yarımkeçirici sənayesində qeyri-müəyyənlik dalğası yaradıb. Nvidia rəhbərliyində mümkün dəyişikliklər Koreya çip istehsalçılarına və daha geniş süni intellekt (AI) ekosisteminə dərin təsir göstərə bilər. Son illərdə, Nvidia və Koreya şirkətlərinin əməkdaşlığı yaddaş çiplərindən kənara çıxaraq AI məlumat mərkəzləri, robot və avtonom idarəetmə sahələrinə də genişlənib. Hal-hazırda layihələrin dayandırılması və ya tədarükün kəsilməsi müşahidə olunmasa da, Koreya mediası narahatdır ki, əgər araşdırma uzun müddət davam edərsə, Nvidia-nın investisiya və idarəetmə qərarları gecikər və bununla sıx bağlı olan Koreya şirkətləri zəncirvari şəkildə təsirlənə bilər. Bu gözlənilməz hadisə həm də Koreya AI sənayesinin uzun müddət bir nəhəng şirkətdən asılılığının əsas risklərini üzə çıxarıb.

Koreya yarımkeçirici bazarında daha çox qeyri-müəyyənlik

Yonhap Agentliyinin xəbərinə görə, ABŞ Konqresi Huang Renxun-un 18-də qapalı iclasa qatılaraq vəziyyəti izah etməsini tələb edib. Hadisə ardıcıl olaraq fond bazarını silkələyir. Nvidia səhmləri 9-da 4.27%, 10-da isə 5.47% ucuzlaşıb, ardıcıl iki gün böyük düşüşlə şirkətin bazar dəyəri təxminən 400 milyard dollar azalıb. Koreyada adında Nvidia olan 7 birja ticarət fondu 9-da hamısı enib, ən böyük azalma 2%-ə yaxın olub. News1 agentliyi yazır ki, bu hadisə indi yenicə böyük düşüşdən keçmiş Koreya yarımkeçirici səhmlərinə yenidən kölgə salıb. Bundan əvvəl, ABŞ-da aralıq seçkilərdən sonra AI tənzimləməsinin sərtləşə biləcəyinə dair narahatlıqlarla Samsung Electronics və SK Hynix ardıcıl 4 gün böyük ucuzlaşma yaşamışdı. 11-də Koreya fond bazarında yarımkeçirici şirkətlərin səhmləri bir qədər artma nümayiş etdirsə də, son vaxtlar xarici investor satışlarının təzyiqi altında bazar inamı hələ də zəifdir.

Koreya qiymətli kağızlar sektoru daha çox narahatdır ki, “Nvidia hadisəsi” yarımkeçirici ixrac məhdudiyyətlərinin yeni dalğasına səbəb ola bilər. Hanwha Investment & Securities analitiki Park Se-yeon qeyd edir ki, Koreya təchizat zəncirinə həqiqi təsir göstərən icraçıların şəxsi həyatı deyil, ABŞ-da yeni ixrac məhdudiyyətlərinin tətbiq edilib-edilməməsi və Nvidia-nın müştəri və müqavilələrində dəyişiklik olub-olmamasıdır. Samsung Electronics və SK Hynix-in hər ikisi Çində istehsal bazasına sahibdir və bu obyektlərə avadanlıq idxalı və istehsal xətlərinin təkmilləşdirilməsi ABŞ-ın ixrac lisenziyaları ilə məhdudlaşır. Əgər ABŞ əlavə məhdudiyyətlər tətbiq edərsə, Koreya şirkətlərinin əməliyyat yükləri daha da arta bilər.

Hankyoreh qəzeti qeyd edir ki, Nvidia uzun müddətdir ki, Huang Renxun-un şəxsi liderliyinə güvənib. Əgər Huang Renxun vəzifəsini tərk etsə, Nvidia-nın mühüm idarəetmə qərarları və Koreya şirkətləri ilə uzunmüddətli əməkdaşlıqları təsirlənə bilər. Nvidia SK Hynix-in əsas müştərisidir, Samsung Electronics isə ona ən son nəsil yüksək bant genişliyinə malik yaddaş (HBM) təmin edir və əlavə məhsul tədarükü üçün danışıqlar aparır. Korea JoongAng Daily isə yazır ki, SK Hynix iyunda Nvidia ilə çoxillik texnologiya müqaviləsi imzalayıb, növbəti nəsil AI çiplər üçün yaddaşı birgə inkişaf etdirir. Koreyanın EBN iqtisadi nəşri bildirir ki, HBM məhsulları müştərinin AI çiplərinə uyğun fərdi inkişaf və test tələb edir, və artıq istehsal edilmiş məhsulları sürətlə digər şirkətlərə yönəltmək çətindir. Əgər Nvidia satınalma və ya məhsul inkişaf planını dəyişərsə, Koreya şirkətlərinin istehsal planları da pozula bilər.

Korea Economic Daily qeyd edir ki, “Nvidia hadisəsi” Advanced Micro Devices, Google kimi rəqiblərə bazar payını artırmaq üçün fürsət aça bilər və Koreyanın yaddaş çipi şirkətləri əlavə əməliyyat təzyiqi ilə üzləşəcək. Samsung Electronics Advanced Micro Devices, Broadcom kimi müştərilərini aktiv şəkildə artırır, Nvidia yaddaş çipi sifarişlərindən çox asılı olan SK Hynix isə gəlir itkisi riskilə üzləşir. NH Investment & Securities tədqiqatçısı Yoo Young-ho bildirir ki, araşdırmanın uzun müddət davam etməsi Nvidia-nın investisiya qərarlarını ləngidə, məhsulun çatdırılmasını və yeni məhsulların buraxılışını gecikdirə, bununla da, Koreya yarımkeçirici sənayesinin hamısına təsir edə bilər.

AI infrastrukturunun qurulması təsirlənir

Nvidia-nın əməliyyat riski yalnız Koreya yarımkeçirici sifarişlərini deyil, AI infrastrukturunun qurulması və digər əməkdaşlıq layihələrini də təsir edə bilər. Yonhap Agentliyi xəbər verir ki, 6 iyunda Nvidia Koreyanın internet nəhəngi NAVER-ə investisiya edib və 4.13% pay əldə edərək onun üçüncü ən böyük səhmdarı olub. Tərəflər digər tərəfdaşlarla birlikdə 9 milyard dollarlıq AI hesablama infrastruktur layihəsini irəli aparır. Əgər Nvidia çip çatdırılma vaxtını və ya miqdarını dəyişərsə, NAVER məlumat mərkəzi istismara başlamaqda gecikmə və hesablama gücünün azalması riskləri ilə üzləşə bilər. Nvidia-nın Koreyadakı fəaliyyəti də dəyişikliklərə məruz qalır. əvvəlcə Seulda “AI Day Seoul” tədbirində çıxış etməli olan Nvidia-ın yüksək səviyyəli direktoru (Huang Renxun-un böyük qızı) Huang Minshan Koreya səfərini qəfil ləğv edib və onun Koreya hökumət rəsmiləri ilə görüşü də təxirə salınıb.

Bununla belə, Nvidia Seul tədbiri zamanı Koreya ilə bir sıra əməkdaşlıqların irəliləyişini elan edib, Samsung Electronics, SK Hynix, Hyundai Motor və LG Electronics da yarımkeçirici istehsalı, robot inkişafı və s. sahələrdə Nvidia texnologiyasından istifadə edir. Yonhap Agentliyi yazır ki, bu layihələrdə hələ bir fasilə müşahidə olunmayıb. Prezident Lee Jae-myung daha əvvəl bildirib ki, Koreya-nı qlobal süni intellekt sahəsində lider gücə çevirmək istəyir. 2025-ci ildə Nvidia, Koreya hökuməti və dörd Koreya şirkəti ilə birlikdə ölkənin AI infrastrukturunun qurulması üçün təxminən 260,000 qrafik prosessoru (GPU) təchiz etmək barədə razılığa gəlib. Hazırda Koreya hökuməti hesab edir ki, mövcud GPU təchizatı qısa müddətdə zərbə almayacaq.

“Koreya şirkətləri üçün nəticələr məhvedicidir”

Hankyoreh qəzetinin şərhində deyilir ki, bu hadisə Koreya AI sənayesinin Nvidia-ya yüksək səviyyədə asılılığını üzə çıxarıb. Keçən ilin oktyabrında Koreya hökuməti və əsas şirkətlərin açıqladığı əməkdaşlıq planlarına əsasən, yarımkeçirici istehsalından bulud hesablama qədər, Nvidia artıq Koreyanın AI sənaye zəncirinə dərindən inteqrasiya edilib ki, tək bir şirkətin əməliyyat riski Koreyanın bir neçə sahəsinə təsir göstərə bilər.      

Xarici İqtisadi Siyasət İnstitutu tədqiqatçısı Jeong Hyeong-geun Korea JoongAng Daily-ə bildirib ki, Koreyanın yarımkeçirici sənayesinin əsl riski tədarük zəncirlərinin getdikcə tək bir şirkət və ekosistemə asılı olmasıdır. Koreya mediası qeyd edir ki, hökumət və şirkətlər GPU satınalma müqavilələrini və tədarük planlarını yoxlamalı, tərəfdaşların şaxələndirilməsini sürətləndirməli, Nvidia-ya həddən artıq asılılıqdan qurtulmalıdır. “Əgər Nvidia-nın nüfuzu zədələnsə və yarımkeçirici bazar bu səbəbdən daralsa, onda nəticələr Koreya şirkətləri üçün məhvedici ola bilər.” – Sangmyung Universitetinin sistem yarımkeçirici mühəndisliyi şöbəsinin professoru Lee Jong-hwan belə deyib.