Thành công thu hồi tầng trên Starship, SpaceX lần đầu tiên sử dụng "đũa gắp tàu vũ trụ", nhà phân tích: Bước quan trọng nhất hỗ trợ định giá nghìn tỷ đô

SpaceX lần đầu tiên thành công trong việc sử dụng cánh tay cơ khí trên tháp phóng để bắt lấy tàu Starship ở không trung, đây là lần đầu tiên trong lịch sử hàng không vũ trụ thế giới một tàu trở về từ quỹ đạo được “kẹp” lại bởi tháp phóng để thu hồi, giúp công ty của Elon Musk tiến gần hơn tới mục tiêu “tái sử dụng nhanh”, và các nhà phân tích cho rằng đây chính là yếu tố then chốt hỗ trợ câu chuyện định giá hàng nghìn tỷ đô la của hãng.

Vào ngày Chủ nhật, 15 tháng 11 theo giờ Bắc Kinh, tầng trên của Starship đã hoàn thành 14 vòng bay quanh Trái Đất trước khi quay lại khí quyển, được cánh tay cơ khí “Mechazilla” khổng lồ trên tháp phóng tại căn cứ Starbase ở Texas kẹp giữ. Hình ảnh trực tiếp cho thấy hơn 5 triệu người đã theo dõi lần thu hồi này.

Đối với các nhà đầu tư, ý nghĩa của thành công này nằm ở chi phí. Các nhà phân tích của Bernstein đã viết trong báo cáo gửi khách hàng trước vụ phóng rằng việc tái sử dụng hoàn toàn là “chìa khóa để đạt tần suất phóng cao và giảm chi phí vào quỹ đạo, cũng là cốt lõi của kế hoạch mạng lưới trung tâm dữ liệu quỹ đạo”, đồng thời cho rằng việc chứng minh khả năng tái sử dụng của Starship là “bước quan trọng nhất” hỗ trợ định giá hàng nghìn tỷ đô la của SpaceX.

Các nhà phân tích của Citi trong báo cáo vào thứ năm cũng chỉ ra rằng ngành công nghiệp luôn xem tên lửa đạt khả năng tái sử dụng 100% như “chén thánh” của công nghệ tên lửa.

Morgan Stanley trước đó cũng nhấn mạnh trong nghiên cứu rằng thị trường chưa nhận thức đầy đủ về tác động tiềm năng của việc tái sử dụng nhanh Starship. Nếu thành công trong việc bắt giữ cả bộ đẩy lẫn tàu bay không chỉ có lợi cho giá cổ phiếu, mà còn mang ý nghĩa tích cực lớn hơn cho chính hoạt động kinh doanh, nó sẽ giảm đáng kể sự bất định về quy mô thị trường tiềm năng của các mảng kinh doanh cốt lõi.

Tuy nhiên, SpaceX lần này mới chỉ hoàn thành một nửa mục tiêu. Theo kế hoạch, công ty phải thu hồi đồng thời bộ đẩy “Super Heavy” và tàu bay tầng trên, nhưng bộ đẩy đã tự hủy việc thu hồi do động cơ tắt sớm khi hạ xuống, bị hướng ra vùng biển Vịnh Mexico và nổ tung trước khi chạm nước. SpaceX cho biết các kỹ sư đang điều tra nguyên nhân.

Lần thử nghiệm này là lần bay thử thứ 15 của Starship và cũng là lần mạo hiểm nhất: công ty lần đầu tiên đồng thời thử nghiệm thu hồi cả hai tầng của tên lửa.

Trước đó, SpaceX đã ba lần thành công trong việc bắt bộ đẩy Super Heavy, nhưng thử nghiệm vào thứ sáu bị gián đoạn ở giai đoạn hạ xuống vì động cơ tắt sớm, bộ đẩy cuối cùng rơi xuống Vịnh Mexico và nổ tung.

Wall Street Vision đề cập, chiều ngày 13 tháng 11 theo giờ Mỹ, Starship hoàn thành lần phóng thử nghiệm tích hợp thứ mười lăm, tuy nhiên sau tách tầng, bộ đẩy Super Heavy phiên bản V3 (Booster 22) đã không quay lại được bãi phóng như dự định, cuối cùng rơi xuống Vịnh Mexico và phát nổ, bỏ lỡ cơ hội được cánh tay cơ khí trên tháp phóng bắt giữ.

SpaceX trước đó đã nhiều lần thành công thu hồi bộ đẩy. Trong lần thử nghiệm tích hợp thứ năm vào tháng 10 năm 2024, Booster 12 lần đầu tiên được cánh tay cơ khí trên tháp phóng bắt giữ, sau đó thu hồi bộ đẩy dần trở thành phần quen thuộc của các lần thử nghiệm. Tuy nhiên, các thành công trước không đồng nghĩa với việc các thế hệ bộ đẩy mới đều vượt qua dễ dàng.

Tầng trên của tàu bay tiếp tục vào quỹ đạo theo kế hoạch. Starship đã phóng ra 26 vệ tinh Starlink V3 mới nhất trong hành trình, sau đó quay trở lại khí quyển, bay với tốc độ hơn 26.000 km/giờ, thân tàu bị bao quanh bởi plasma, nhiệt độ lên đến 7.000 độ Fahrenheit.

Theo truyền thông, đây là lần đầu tiên kể từ năm 2011 khi tàu con thoi của NASA thực hiện chuyến bay cuối cùng, mới có một tàu trở về từ quỹ đạo và được thu hồi; bởi vì tàu con thoi về mặt kỹ thuật không phải tên lửa, nên lần trở về này của Starship là một “lần đầu tiên” đối với SpaceX.

Bản thân Elon Musk cũng đăng tải video kiểm tra tàu sau khi thu hồi trên X.

Giám đốc NASA Jared Isaacman chúc mừng trên X:

Thật như phép thuật, mỗi ngày lại khiến nhiều người tin vào điều này hơn.

Kế hoạch đặt chân lên Mặt trăng “Artemis” của NASA phụ thuộc vào công nghệ Starship để đưa phi hành gia và hàng hóa từ quỹ đạo Mặt trăng xuống bề mặt và trở về, còn Musk hy vọng cuối cùng sẽ sử dụng Starship để thực hiện nhiệm vụ trên sao Hỏa.

Walter Isaacson, tác giả của tiểu sử Musk, kể lại trên X rằng trong một cuộc họp vào tháng 12 năm 2020, Musk đã đề xuất và kiên trì tin rằng cánh tay cơ khí trên tháp phóng có thể bắt lại Starship trở về, “Điều này có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với tưởng tượng của hầu hết mọi người, tôi sẽ mãi nhớ biểu cảm của các kỹ sư ở phòng họp Starbase khi ấy”.

Sau thất bại thu hồi bộ đẩy ngày thứ sáu, cổ phiếu SpaceX (mã SPCX) đã giảm 2% trong phiên giao dịch ngoài giờ; đến trước phiên thứ hai tuần này, giá cổ phiếu chỉ cao hơn 3% so với giá phát hành IPO 135 USD, giảm 38% từ mức cao nhất lịch sử 225.64 USD đạt được sau IPO vào tháng 6 năm ngoái.

Yếu tố kiềm chế tâm lý thị trường phần lớn đến từ AI, tức lo ngại tăng trưởng ngành công nghệ mới này sẽ chậm lại. Cũng vì vậy, Starship được coi là biến số chính ảnh hưởng tới định giá: nó vừa mở rộng năng lực vận chuyển cho Starlink, vừa cung cấp lộ trình giảm chi phí cho sức mạnh tính toán trong không gian.

Trong môi trường cạnh tranh, Bernstein cho rằng đối thủ còn rất xa SpaceX. Hãng này chỉ ra rằng SpaceX đã chứng minh khả năng tái sử dụng trên Falcon 9 từ năm 2016, “SpaceX thực chất đã dẫn trước các đối thủ khoảng mười năm”.

Theo truyền thông, SpaceX cũng là công ty tư nhân đầu tiên đưa tên lửa nhiên liệu lỏng vào quỹ đạo, đầu tiên ghé thăm trạm vũ trụ quốc tế, và là công ty tên lửa đầu tiên vượt mốc định giá 1 ngàn tỷ USD. Lần “kẹp tàu bằng đũa” vào ngày thứ bảy lại bổ sung thêm một thành tích cho danh sách này.

Thu hồi tàu bay về tháp phóng thay vì để rơi xuống biển nghĩa là việc kiểm tra và tái phóng tên lửa có thể thực hiện trên mặt đất, không cần vớt và tái chế từng phần. Citi đánh giá tên lửa tái sử dụng hoàn toàn là “chén thánh” của ngành.

Mục tiêu dài hạn của SpaceX là cho Starship phóng hàng nghìn lần mỗi năm, trong khi Falcon 9 hiện chỉ phóng vài trăm lần mỗi năm và chịu phần lớn vận chuyển hàng hóa vào quỹ đạo toàn cầu.

Morgan Stanley cho rằng so với bộ đẩy, việc bắt tàu bay khó hơn. Bộ đẩy không phải chịu tác động nhiệt và cơ khí khắc nghiệt khi tái nhập quỹ đạo, trong khi tàu Starship phải chịu môi trường cực đoan khi bay nhanh vào khí quyển. Nếu tàu vẫn được tháp phóng bắt giữ sau khi tái nhập, đây chính là bước quan trọng nhất trong hệ thống tái sử dụng hoàn toàn.

Đây cũng là lý do Morgan Stanley nhấn mạnh thị trường đánh giá thấp tầm quan trọng của nhiệm vụ này. Nếu thu hồi cả hai thành phần thành công, không chỉ là chất xúc tác ngắn hạn cho giá cổ phiếu mà còn giảm đáng kể rủi ro thực hiện của hệ thống Starship trong việc tái sử dụng thương mại, triển khai Starlink và mở rộng sức mạnh AI trong tương lai.

Giá trị thương mại của Starship chủ yếu thể hiện ở Starlink. Starlink hiện là trung tâm lợi nhuận của SpaceX, phục vụ hơn 13 triệu người dùng tại hơn 170 quốc gia, vận hành hơn 11.000 vệ tinh ở quỹ đạo thấp, EBITDA quý ba khoảng 3,5 tỷ USD, cao hơn mức 1,9 tỷ USD cùng kỳ năm 2025.

Starship có thể mang tối đa 60 vệ tinh Starlink V3 mỗi lần phóng. V3 có thể tích gần gấp bốn lần V2, năng lực truyền dữ liệu gần gấp mười lần, đồng nghĩa chỉ có Starship mới đưa được vệ tinh nặng lên quỹ đạo. Trong lần bay thử thứ mười bốn ngày 28 tháng 9, SpaceX đã phóng 26 vệ tinh V3.

Về mặt kinh doanh, tiến trình tái sử dụng Starship quyết định trực tiếp việc SpaceX có giảm sâu hơn được chi phí phóng và tăng năng lực phóng lên đáng kể hay không. Tên lửa tái sử dụng càng nhanh càng ổn định, tốc độ triển khai Starlink càng tăng, trần doanh thu cho kinh doanh kết nối toàn cầu và cơ sở hạ tầng AI cũng càng cao.

Phân tích cho rằng, tiềm năng xa hơn nằm ở tính toán trực tuyến. Musk muốn xây dựng trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian, có thể bắt đầu vào cuối năm 2027, điều kiện tiên quyết để giảm chi phí lên quỹ đạo là khả năng tái sử dụng Starship. Ông đã đăng tải vào ngày 4 tháng 11 rằng “hiện tại trung tâm dữ liệu ngoài không gian trông khá hấp dẫn”; Bernstein cũng nhận định nút thắt của trung tâm dữ liệu quỹ đạo nằm ở tốc độ triển khai chứ không phải vật lý.