Đảng Dân chủ chiến thắng lớn, thị trường chứng khoán toàn cầu "đầu tiên sụp đổ rồi hồi phục", vàng và bạc tăng mạnh, thị trường đang giao dịch gì?

Đảng Dân chủ đã tạo ra một cuộc quét lịch sử trong cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, không chỉ giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện mà còn bất ngờ lật đổ các thành trì truyền thống của Đảng Cộng hòa tại Texas, South Carolina, Kansas. Kết quả này đã định hình lại kỳ vọng của thị trường về đường lối tài chính của Mỹ, triển vọng quản lý AI và xu hướng lãi suất, giá tài sản toàn cầu vì vậy cũng bị định giá lại mạnh mẽ.

Thị trường toàn cầu đã trải qua một kịch bản điển hình của “tin xấu đã ra hết”. Hợp đồng tương lai chỉ số Nasdaq 100 đã từng giảm hơn 2%, hợp đồng tương lai S&P 500 giảm hơn 1%, hợp đồng tương lai chỉ số VIX vượt qua ngưỡng 20; sau đó xu hướng chuyển đổi, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ thu hẹp mức giảm, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc chuyển từ giảm 4% sang tăng, vàng vượt ngưỡng 4000 USD, bạc tăng mạnh theo, trái phiếu Mỹ đồng loạt tăng giá.

Lý do cốt lõi phía sau sự đảo chiều là quyền phủ quyết của Trump. Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội, có nghĩa là chương trình mở rộng tài khóa và giảm thuế sẽ bị cản trở, áp lực vay mượn liên bang giảm, có lợi cho trái phiếu chính phủ Mỹ; nhưng Trump vẫn nắm giữ quyền phủ quyết tổng thống, thị trường nhanh chóng nhận ra rằng không gian thúc đẩy luật pháp của Đảng Dân chủ cũng bị hạn chế, thực tế hình thành thế bế tắc chính sách, sự hoảng loạn vì vậy được xoa dịu. Như Brian Gardner, chiến lược gia chính sách Washington của Stifel từng chỉ ra trong báo cáo nghiên cứu: “Phản ứng trực giác của thị trường đã đảo chiều, bởi vì các nhà đầu tư nhận ra rằng, bất kể kịch bản nào, bế tắc chính sách là kết quả nhiều khả năng nhất.”

Trước bầu cử, nền tảng dự báo Kalshi đã định giá xác suất Đảng Dân chủ giành lại Hạ viện ở mức khoảng 99%, Thượng viện gần 100%, giá hợp đồng chiến thắng toàn diện của Đảng Dân chủ tăng lên 77%. Goldman Sachs đã chỉ rõ trong báo cáo sáng ngày bầu cử rằng, kết quả Hạ viện đã được thị trường tiêu hóa, diễn biến Thượng viện mới là nguồn gây bất ngờ chủ yếu.

Tuy nhiên, điểm vượt dự đoán cuối cùng không nằm ở Hạ viện, mà ở mức độ đảo chiều tại Thượng viện và sự đột phá toàn diện trong các cuộc bầu cử cấp bang.

Đảng Dân chủ đã chiến thắng tại các khu vực bầu cử của Texas, South Carolina, Kansas, Iowa vốn được coi là thành trì phòng thủ của Đảng Cộng hòa. Alec Phillips, nhà kinh tế chính trị học của Goldman Sachs từng cảnh báo, các bang có thiên hướng Cộng hòa, các ứng viên Đảng Cộng hòa thường có kết quả cuối cùng cao hơn khảo sát khoảng 3 điểm phần trăm, kết quả thực tế cho thấy “đệm khảo sát” lần này đã không xuất hiện.

Phản ứng đầu tiên của thị trường là bán tháo tài sản rủi ro. Hợp đồng tương lai S&P 500 giảm khoảng 0.9%, hợp đồng tương lai Nasdaq 100 giảm 2%, chỉ số Bloomberg Dollar giảm 0.4%, yên Nhật tăng 0.5% so với đô la Mỹ, franc Thụy Sĩ dẫn đầu nhóm G10 với mức tăng 0.7%. Thị trường chứng khoán châu Á đồng loạt giảm mạnh, chỉ số Nikkei 225 của Nhật từng giảm hơn 4%, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc mở rộng mức giảm lên 4%.

Khi thị trường tiêu hóa ý nghĩa thực tế của cơ chế phân quyền, sự lo lắng ban đầu dần tan biến. Cốt lõi ở đây là:Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội có thể cản trở chương trình lập pháp của Trump, nhưng cũng không thể chủ động thực hiện chính sách riêng – quyền phủ quyết của Trump tạo ra sự cân bằng hai chiều.

Tomo Kinoshita, nhà chiến lược thị trường toàn cầu của Invesco Asset Management bình luận với Bloomberg rằng, lo ngại về quản lý AI do Đảng Dân chủ quét sạch “có phần phản ứng thái quá. Dù Quốc hội sắp tới có thông qua luật kiểm soát AI nghiêm ngặt hơn, Tổng thống Trump vẫn có thể sử dụng quyền phủ quyết.”

Tai Hui, nhà chiến lược thị trường khu vực châu Á của J.P. Morgan Asset Management nhận định, Trump vẫn nắm các công cụ chính sách quan trọng như thương mại và thuế, chính sách đối ngoại cũng như khung quản lý hiện tại, phân quyền không ảnh hưởng quá nhiều tới khả năng thực thi thực tế của ông. Chuyên gia giám đốc của Monex Group, Jesper Koll nói thẳng: “Bản chất đây là một chế độ tổng thống quyền lực dựa vào lệnh hành pháp. Quốc hội đổi màu nhưng phong cách điều hành của Trump sẽ không thay đổi.”

Lý thuyết này thúc đẩy chỉ số KOSPI chuyển từ giảm sang tăng, chỉ số Nikkei 225 và chỉ số Taiex của Đài Loan cũng thu hẹp mức giảm, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ giảm dần mức giảm.

Cơ chế phân quyền là tín hiệu tích cực trực tiếp đối với trái phiếu chính phủ Mỹ. Lý luận thị trường rõ ràng:Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội sẽ thu hẹp không gian lập pháp mở rộng thâm hụt của Trump, áp lực vay liên bang giảm, với tổng quy mô khoảng 40 nghìn tỷ đô la Mỹ thì đây là tín hiệu rõ ràng tích cực.

Đường cong lợi suất trái phiếu Mỹ giảm trên toàn bộ kỳ hạn. Lợi suất trái phiếu 5 năm từng giảm 9 điểm cơ bản xuống 4.68%, lợi suất 10 năm giảm 7 điểm cơ bản xuống 4.89%, sau đó đều thu hẹp mức giảm.

Brij Khurana, quản lý danh mục đầu tư của Wellington Management, nói với Bloomberg: “Chính phủ phân quyền sẽ kiểm soát mức chi tiêu tài khóa cao trong những năm gần đây. Theo quy luật lịch sử, mô hình này thường rất có lợi cho trái phiếu Mỹ.” Andrew Ticehurst, chuyên gia chiến lược lãi suất cao cấp của Nomura Securities tại Sydney cũng chỉ ra rằng, kịch bản “làn sóng xanh” rộng rãi được cho là tiêu cực với đô la Mỹ và tích cực với trái phiếu Mỹ, xu hướng thị trường phiên sáng châu Á phù hợp với nhận định này.

Tuy nhiên, chuyên gia chiến lược của Ngân hàng Mizuho, Evelyne Gomez-Liechti từng cảnh báo, không nên quá đuổi theo câu chuyện “bế tắc đồng nghĩa thắt chặt tài khóa” – Trump giỏi đàm phán và thỏa hiệp, khả năng chi tiêu quốc phòng tăng và kế hoạch cắt giảm y tế bị làm loãng cũng tồn tại, thực tế tài khóa có thể không thay đổi nhiều.

Ngành công nghệ và AI là lĩnh vực chịu áp lực mạnh nhất trong tác động của cuộc bầu cử này. Đảng Dân chủ quét sạch khiến thị trường lo lắng về việc phê duyệt xây dựng trung tâm dữ liệu trở nên nghiêm ngặt, thúc đẩy các đạo luật quản lý AI, thêm vào đó tranh cãi về chi phí hạ tầng AI tiếp tục bùng nổ trong vài tuần qua, chỉ số Nasdaq giảm mạnh nhất trong các chỉ số lớn.

Cổ phiếu công nghệ châu Á bị ảnh hưởng rõ nét. Samsung Electronics và SK Hynix đều giảm khoảng 1%, CEO của Longbow Asset Management, Jake Dollarhide, nói với Reuters rằng Đảng Dân chủ quét sạch “có thể gây áp lực cho ngành công nghệ và tạo rào cản cho lĩnh vực liên quan đến AI, có thể làm chậm tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ mà chúng ta vẫn coi là điều hiển nhiên.”

Charu Chanana, chiến lược gia đầu tư trưởng của Saxo cũng chỉ ra rằng hợp đồng tương lai Nasdaq giảm sâu hơn, “phản ánh lo ngại của thị trường rằng chuyển giao quyền lực chính trị sẽ mang lại sự giám sát nghiêm ngặt hơn đối với AI và các công ty công nghệ lớn, trong khi nhà đầu tư hiện tại đã nghi ngờ về định giá cao và chi phí AI ngày càng tăng.”

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia chiến lược đặt nghi vấn về mức độ hoảng loạn. Jesper Koll khẳng định, động thái tiêu cực của AI “không liên quan tới việc Đảng Cộng hòa có giữ được đa số hay không”, những chỉ trích và lo ngại về AI “đã vượt xa khía cạnh chính trị”. Michael Arone, chiến lược gia đầu tư trưởng của State Street Global Advisors, nói thẳng với Reuters: “Tôi cho rằng rủi ro thật sự của thị trường không nằm ở bản thân làn sóng xanh, mà là phản ứng thái quá của nhà đầu tư đối với làn sóng xanh.”

Trong khi thị trường chứng khoán và ngành công nghệ chịu áp lực, giá vàng và nhóm ngành năng lượng sạch lại có diễn biến hoàn toàn khác biệt.

Giá vàng tăng hơn 2%, vượt qua ngưỡng 4000 USD. Việc đô la Mỹ yếu đi và lợi suất trái phiếu Mỹ giảm cung cấp hỗ trợ kép cho giá vàng, thị trường đồng thời đặt cược rằng chính phủ phân quyền sẽ thu hẹp không gian mở rộng tài chính của Trump, qua đó giảm kỳ vọng lạm phát và rủi ro thâm hụt ngân sách.

Nhóm năng lượng sạch trở thành bên hưởng lợi lớn nhất về mặt cấu trúc trong diễn biến bầu cử lần này.

Thị trường đặt cược rằng Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội sẽ ngăn chặn hoặc đảo ngược một phần các biện pháp của Trump đối với dự án năng lượng sạch. Hanwha Solutions của Hàn Quốc từng tăng hơn 22% trong phiên, HD Hyundai Energy Solutions và OCI Holdings đều tăng hơn 12%. Trên thị trường chứng khoán Mỹ, theo Blue Ocean ATS, Enphase Energy và SolarEdge Technologies đều tăng khoảng 12%, First Solar và Sunrun tăng lần lượt 11% và 8,7%.

Đằng sau diễn biến “giảm trước tăng sau” này là sự hồi phục lý trí của thị trường sau quá trình định giá lại nhanh chóng thế cục chính trị. Câu hỏi cốt lõi do Goldman Sachs đặt ra trong báo cáo sáng ngày bầu cử – liệu bầu cử có thể trở thành “sự kiện rũ bỏ và thúc đẩy xây dựng lại rủi ro trên thị trường chứng khoán” – đã nhận được phần nào câu trả lời khẳng định trong ngắn hạn.

Angelo Kourkafas, chuyên gia chiến lược cao cấp của Edward Jones, nói với MarketWatch rằng,biến động thị trường do bầu cử thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, vị thế chủ đề AI và diễn biến địa chính trị mới là động lực cốt lõi điều hướng thị trường tới cuối năm.

Christopher Hodge, kinh tế trưởng Mỹ của Natixis cũng chỉ ra rằng tác động kinh tế trực tiếp của kết quả bầu cử “thực tế không lớn lắm”, điều đáng chú ý hơn là Trump có thể tận dụng không gian chính sách mới để “thay đổi câu chuyện” sau bầu cử giữa kỳ.

Các điểm quan sát then chốt của thị trường tiếp theo gồm: kế hoạch phát hành trái phiếu Kho bạc Mỹ hàng quý ảnh hưởng tới đường cong lợi suất, tốc độ thực tế triển khai xây dựng trung tâm dữ liệu AI ở cấp bang, và liệu chính phủ Trump có thể duy trì chương trình chính sách chủ chốt thông qua các biện pháp hành chính trong cơ chế phân quyền hay không.