Bốc hơi gần 40 nghìn tỷ yên, vốn hóa chỉ còn một phần ba: Kioxia từ vị trí số một Nhật Bản tụt dốc, câu chuyện lưu trữ AI bị phản tác dụng kép

Kioxia – ông lớn NAND Flash tại Nhật Bản – đang trải qua một đợt tái định giá dữ dội. Doanh nghiệp từng đứng đầu bảng xếp hạng vốn hóa thị trường tại Nhật Bản cách đây một tháng, vượt qua cả Toyota, nay vốn hóa đã bốc hơi gần 40 nghìn tỷ yên (2.530 tỷ USD) từ đỉnh 60 nghìn tỷ yên (3.800 tỷ USD), giảm xuống chỉ còn khoảng một phần ba so với thời kỳ cao nhất. Làn sóng AI lưu trữ hạ nhiệt và sự nổi lên của các nhà sản xuất NAND tại Trung Quốc đang tạo ra áp lực kép lên Kioxia.

Giá cổ phiếu của Kioxia cuối tuần trước từng có lúc giảm mạnh 16%, tổng mức giảm từ đỉnh tháng trước đã vượt quá 52%, vốn hóa thị trường bốc hơi ít nhất 30 nghìn tỷ yên (khoảng 1.850 tỷ USD). Xếp hạng vốn hóa của công ty đã tụt từ số 1 xuống vị trí số 4 tại Nhật Bản. Sự lao dốc này diễn ra trong bối cảnh ngành chip toàn cầu đang chịu nhiều áp lực – chỉ số cổ phiếu chip Mỹ hôm thứ Năm tuần trước giảm hơn 4% trong một ngày, làn sóng nghi ngờ về việc chi tiêu đầu tư AI khổng lồ có thể mang lại lợi nhuận tương xứng ngày càng gia tăng.

Đợt điều chỉnh mạnh của Kioxia phản ánh sự tái định giá có hệ thống đối với premium lưu trữ AI. Yugo Tsuboi, chiến lược gia trưởng của Daiwa Securities, cho biết các doanh nghiệp chip lưu trữ của Trung Quốc đang nhận được nhiều sự chú ý hơn, và thị trường bắt đầu lo ngại đà tăng giá lưu trữ toàn cầu có thể sẽ chững lại. Ông đồng thời chỉ ra rằng “việc tiếp tục định giá cho tăng trưởng lợi nhuận ngày càng nhanh đã trở nên khó khăn hơn, dòng tiền đang theo đuổi lợi nhuận ngắn hạn có thể đã vội vàng chốt lời.” Kioxia sẽ công bố báo cáo tài chính vào cuối tháng 10, lúc đó việc kỳ vọng lợi nhuận có thể hỗ trợ mức định giá hiện tại hay không sẽ là điểm kiểm nghiệm then chốt.

Tăng hơn 600% rồi lao dốc: Diễn biến cực đoan do câu chuyện AI thúc đẩy

Đợt tăng – giảm này của Kioxia được xem là bản mô phỏng hoàn hảo cho sự cuồng nhiệt đầu tư AI và chỉnh sửa thực tế.

Từ khi lên sàn năm 2024, cổ phiếu Kioxia đã liên tục tăng vọt nhờ nhu cầu lưu trữ AI bùng nổ, đỉnh tăng lớn nhất trong năm lên đến hơn 600%. Đến giữa tháng 6 năm nay, vốn hóa công ty vượt qua hãng xe Toyota, trở thành doanh nghiệp niêm yết giá trị lớn nhất tại Nhật Bản, đồng thời lọt vào nhóm cổ phiếu có hiệu suất tốt nhất trong chỉ số MSCI toàn cầu. Khi đó, kỳ vọng cho nhu cầu chip lưu trữ từ xây dựng hạ tầng AI rất cao, và Kioxia – một trong những nhà cung cấp NAND Flash hàng đầu thế giới – được nhìn nhận là hưởng lợi mạnh nhất từ xu hướng này.

Tuy nhiên, câu chuyện đó đã “phanh gấp” chỉ trong một tháng. Từ khi đứng đầu vốn hóa thị trường Nhật Bản đến khi mất một nửa giá trị, Kioxia chỉ mất khoảng một tháng. Nhà đầu tư bắt đầu nhìn nhận thận trọng hơn về định giá doanh nghiệp chip toàn cầu, đặt dấu hỏi liệu đầu tư khổng lồ vào AI có mang lại lợi ích thương mại tương ứng. Dù triển vọng AI của TSMC vẫn vững vàng về cơ bản, nhưng cũng không thể ngăn cản tâm lý thị trường đảo ngược, khiến toàn bộ nhóm ngành chịu sức ép bán tháo mạnh hơn.

Nhà sản xuất NAND Trung Quốc tăng công suất: Chu kỳ lưu trữ có thể đến sớm

Đợt giảm giá này của Kioxia xuất phát từ một nguyên nhân cốt lõi khác ở phía cung – các nhà sản xuất NAND Trung Quốc đang tăng tốc mở rộng công suất và tái định hình thị trường bằng cạnh tranh giá.

Theo nhận định của Yugo Tsuboi từ Daiwa Securities, sự vươn lên của các doanh nghiệp lưu trữ Trung Quốc đã buộc thị trường phải nhìn lại không gian tăng giá của chip lưu trữ toàn cầu. Trong xu hướng AI trước đó, đa số dự báo giá lưu trữ sẽ liên tục tăng, và kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận của Kioxia cũng xây dựng trên giả định này. Một khi hàng loạt công suất giá rẻ của Trung Quốc tràn vào thị trường, giả định này có thể bị lung lay.

Hoạt động kinh doanh của Kioxia tập trung cao vào NAND Flash, khiến doanh nghiệp này nhạy cảm với chu kỳ giá lưu trữ hơn nhiều đối thủ có cơ cấu sản phẩm đa dạng. Yugo Tsuboi cũng cảnh báo: “Ngành chip vốn đã dễ bị tác động bởi chu kỳ silicon, và mô hình này chúng ta từng gặp nhiều lần rồi.” Thị trường lo ngại rằng với hai biến số là nhu cầu AI thúc đẩy và công suất Trung Quốc gia tăng, điểm ngoặt của chu kỳ lưu trữ có thể tới sớm hơn dự kiến trước đó.

Cổ đông rút lui và vị thế đòn bẩy: Rủi ro giảm vẫn chưa hết

Bên cạnh sức ép cơ bản, Kioxia còn đối diện với một rủi ro tiềm ẩn từ cấu trúc vốn.

Sự rút lui của Bain Capital – cổ đông lớn – được một số nhà đầu tư xem là tín hiệu báo động rằng chu kỳ bán dẫn và đà tăng cổ phiếu Kioxia sắp đạt đỉnh. Là cổ đông tổ chức lớn của Kioxia, động thái bán ra của Bain Capital đã làm tâm lý thị trường vốn mong manh lại càng thêm áp lực.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư nhỏ lẻ Nhật Bản hiện đang nắm giữ lượng vị thế đòn bẩy lớn tại Kioxia. Nếu tình trạng bán tháo tiếp diễn, áp lực đóng vị thế bắt buộc có thể tạo ra vòng xoáy tiêu cực khiến giá cổ phiếu đối mặt rủi ro giảm sâu hơn nữa.

Dù vậy, nhóm phân tích viên vẫn giữ quan điểm lạc quan về Kioxia. Theo dự báo tổng hợp của Bloomberg, tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng trong năm tới của Kioxia vào khoảng 118%. Ngoài ra, chỉ số Topix sẽ tiến hành điều chỉnh thành phần vào tháng 10 tới, dự kiến sẽ mang lại dòng vốn bị động đáng kể cho Kioxia, góp phần hỗ trợ cổ phiếu nhất định.

So sánh ngành: Định giá premium lưu trữ AI được tái định hình toàn cầu

Những gì xảy ra với Kioxia không phải là trường hợp đơn lẻ mà là hình mẫu cho quá trình tái định giá ngành lưu trữ và chip trên toàn cầu.

Micron, Samsung cùng các doanh nghiệp lưu trữ khác cũng chịu sự đánh giá lại premium AI. Nhà đầu tư liên tục chuyển dịch khỏi cổ phiếu AI các tháng gần đây để ưu tiên những ngành từng trầm lắng, sự chuyển động này ở Kioxia càng cực đoan vì mức tăng trước đó quá lớn nên biên độ điều chỉnh cũng trở nên mạnh hơn.

Báo cáo tài chính cuối tháng 10 của Kioxia sẽ là một phép thử then chốt cho thị trường. Khi đó, công ty có trả lời được dứt điểm về tính bền vững của nhu cầu lưu trữ AI bằng số liệu lợi nhuận thực tế không, và chiến lược của ban lãnh đạo đối với áp lực mở rộng sản xuất từ Trung Quốc ra sao sẽ quyết định quá trình tái định giá này chỉ là điều chỉnh nhất thời hay chuyển hướng mang tính xu thế.