Fu Bằng: Một cuộc giao dịch vĩ mô kéo dài hơn mười năm – Nhìn từ New Zealand về các nền kinh tế mở quy mô nhỏ 【Fu Bằng nói 5】

Một giao dịch vĩ mô kéo dài hơn mười năm—Nhìn vào kinh tế nhỏ mở từ New Zealand

Nhìn thế giới qua bàn giao dịch, Bình luận kinh tế cùng Phúc Bằng. Video này được ghi hình vào ngày 24 tháng 9 năm 2026.

Gần đây tôi đã đến New Zealand để trượt tuyết. Nhiều người đoán rằng, phải chăng tôi lại quan tâm đến New Zealand? Thực ra không cần quá chú ý thêm, vì đợt phản ứng lần này của New Zealand đã kéo dài hơn mười năm, dù sau này có thể còn kéo thêm vài năm nữa thì chu kỳ lớn lần này mới thực sự kết thúc. Tôi lấy cơ hội này để chia sẻ một chút, bởi đây là một mô hình cơ bản nhất, và chúng ta đã hoàn toàn trải nghiệm nó trong mười mấy năm thanh xuân của cuộc đời mình.

Thời điểm tôi thực sự bắt đầu chú ý đến New Zealand rất đơn giản: Đó là một nền kinh tế nhỏ mở điển hình.

2. Khung cơ bản của kinh tế nhỏ mở: Tài khoản vãng lai, chênh lệch lãi suất và thế chấp bất động sản

Thực tế khung kinh tế của các quốc gia nhỏ mở rất đơn giản: Tài khoản vãng lai (Current Account) cần cân bằng với tài khoản tài chính và vốn, hai bên nhìn chung là ngang nhau.

Đầu tiên hãy xem tài khoản vãng lai của New Zealand. Cơ cấu ngoại thương và hàng hóa của nước này cực kỳ đơn điệu, cốt lõi là các sản phẩm từ sữa—sữa bột tách béo, sữa bột nguyên kem, đại diện là Fonterra mà ai cũng biết; ngoài ra còn có thịt bò, thịt cừu, gỗ tròn và bột giấy (hợp đồng tương lai bột giấy tại Trung Quốc cũng có liên quan nhất định), cùng loại trái cây đặc trưng của New Zealand là Kiwi, về cơ bản chỉ có vậy.

Nhắc đến giai đoạn xuất khẩu mạnh của New Zealand, phải nói đến sự kiện sữa bột Tam Lộc của Trung Quốc năm 2008. Nếu không có sự kiện này, xuất khẩu sản phẩm sữa của New Zealand sau đó sẽ không quá mạnh, thị trường toàn cầu của ngành sữa cũng không được sôi động như vậy.

Về nhập khẩu, New Zealand phụ thuộc vào nước ngoài ở mức cao. Không có hệ thống công nghiệp nặng hiện đại, ô tô, máy móc, sản phẩm điện tử hay thậm chí năng lượng, gần như toàn bộ hàng công nghiệp đều phải nhập khẩu.Bản chất thương mại của New Zealand là dùng sản phẩm nông nghiệp sơ cấp để đổi lấy hàng công nghiệp và năng lượng cao cấp.Điều này quyết định cán cân thương mại của họ rất dễ bị tác động—trong nhập khẩu, tỷ trọng năng lượng và dầu thô rất lớn, cực kỳ nhạy cảm với lạm phát nhập khẩu. Đầu ra dù còn có chút khả năng chống chịu, nhưng mấy năm gần đây sản phẩm sữa cũng đi xuống cùng với chu kỳ hàng hóa, nguyên nhân sâu xa, tăng trưởng xuất khẩu của New Zealand vẫn phụ thuộc cao vào Trung Quốc.

Hiện tại, chính phủ New Zealand đang hết sức lôi kéo Ấn Độ, tích cực xúc tiến hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ, mục tiêu là nhờ thị trường Ấn Độ thúc đẩy xuất khẩu. Nhưng thực tế, điều này không thể thay đổi cục diện tài khoản vãng lai của họ nhất định là thâm hụt.

Tài khoản vãng lai thâm hụt thì phải bù đắp bằng thặng dư tài khoản vốn và tài chính. Để duy trì cân bằng này, lãi suất ở New Zealand bắt buộc phải cao hơn nước ngoài. Lý do rất đơn giản: Không lãi suất cao thì lấy gì để thu hút vốn?

Lãi suất cao sẽ tạo thành vòng luẩn quẩn hai chiều. Thứ nhất, chênh lệch lãi suất dương có lợi giúp giữ tỷ giá NZD (Đô la New Zealand) ổn định—lưu ý, là ổn định chứ không phải tăng giá; thứ hai, sự ổn định của tỷ giá một lần nữa hỗ trợ cho dòng vốn ròng vào tài khoản tài chính và vốn. Vậy công thức căn bản của họ là: Chênh lệch lãi suất giữa New Zealand và nước ngoài nhất định phải dương, thậm chí chênh lệch đó còn phải đủ lớn để bù đắp cho kỳ vọng mất giá của vốn ngoại đối với NZD.Nếu kỳ vọng phá giá quá lớn, chi phí hoán đổi tiền tệ (Swap), cũng chính là chi phí phòng hộ rủi ro, sẽ rất cao, cân bằng sẽ cực kỳ mong manh.

Ở đây cần nhấn mạnh thêm: thâm hụt tài khoản vãng lai nghĩa là bản thân New Zealand thiếu hụt tiết kiệm nội địa.

Tại sao phải đặc biệt lưu ý điều này? Bởi vì điều đó nhất định liên quan đến khoản vay mua nhà của hộ gia đình. Tiết kiệm trong nước không đủ thì cư dân khi mua nhà không thể dựa vào nguồn tiết kiệm nội địa, chỉ có thể dựa vào tài khoản vốn và tài chính, tức là nguồn vốn nước ngoài. Bốn ngân hàng lớn ở New Zealand—ANZ, ASB, BNZ và Westpac—đều có công ty mẹ là ngân hàng Australia, Westpac New Zealand là ví dụ điển hình. Do đó, nguồn vốn cho vay bất động sản trong nước New Zealand chủ yếu đến từ vốn huy động ở nước ngoài của các ngân hàng Australia lân cận.

Điều này có nghĩa, quy mô vay mua nhà càng lớn, mỗi năm New Zealand càng phải trả lãi suất ra nước ngoài nhiều hơn; lợi nhuận các ngân hàng kiếm được cũng được chia cổ tức ngược về công ty mẹ tại Australia. Đây đều là các khoản chi quan trọng từ phía vốn ra nước ngoài. Vay mua nhà càng lớn, lãi suất càng cao, thì dòng chi ra nước ngoài này càng lớn và áp lực thu hút vốn chảy vào càng tăng—chỉ khi dòng vào lớn hơn dòng ra mới có thể duy trì thặng dư tài khoản tài chính để bù lỗ cho tài khoản vãng lai. Vì vậy chu kỳ này nếu xấu đi thì hậu quả cực kỳ nghiêm trọng.