Vắc xin ung thư cá nhân hóa mRNA! Đột phá của Moderna có ý nghĩa gì?

Moderna phối hợp với Merck phát triển thành công vắc-xin mRNA cá nhân hóa điều trị ung thư trong thử nghiệm lâm sàng pha 3 quy mô lớn, đánh dấu một bước đột phá lịch sử trong lĩnh vực liệu pháp miễn dịch ung thư và khẳng định tiềm năng thương mại khổng lồ của công nghệ mRNA ngoài các bệnh về đường hô hấp.

Bài viết của Wall Street Insight cho biết, kết quả thử nghiệm mới nhất cho thấy vắc-xin intismeran autogene kết hợp với thuốc miễn dịch Keytruda của Merck đã giảm đáng kể nguy cơ tái phát sau phẫu thuật và di căn xa cho bệnh nhân u hắc tố nguy cơ cao. Được thúc đẩy bởi tin tích cực này, giá cổ phiếu Moderna tại phiên đóng cửa Mỹ tăng bùng nổ khoảng 177%, trong phiên có thể đã kích hoạt hiệu ứng “short squeeze” nghiêm trọng; cổ phiếu Merck cũng tăng gần 13%, dẫn đầu các cổ phiếu thành phần chỉ số Dow Jones.

Giám đốc điều hành Moderna, ông Stéphane Bancel gọi kết quả này là một “cột mốc phi thường của khoa học mRNA”. Hai công ty dự kiến sẽ ngay lập tức trao đổi với các cơ quan quản lý về hồ sơ cấp phép lưu hành, sản phẩm này có khả năng được phê duyệt sớm nhất vào năm 2027, dữ liệu chi tiết sẽ được công bố tại hội nghị y khoa quốc tế sắp tới.

Theo tin từ Trading Desk, các ngân hàng đầu tư ở phố Wall như Goldman Sachs, JPMorgan và Citi đều nhận định trong báo cáo ngày 19/8 rằng đây là chìa khóa then chốt để Moderna mở rộng pipeline mảng ung thư. Tuy nhiên, triển vọng thương mại hóa và định giá công ty liên quan đến công nghệ này còn nhiều ý kiến trái chiều giữa các tổ chức, tâm điểm thị trường dồn vào dữ liệu chi tiết sắp công bố và tiềm năng ứng dụng ở các loại ung thư khác.

Elon Musk bình luận trên nền tảng xã hội rằng, công nghệ mRNA vẫn có tiềm năng to lớn trong chữa bệnh. RNA nhân tạo về bản chất đã biến việc chữa bệnh thành một bài toán phần mềm.

Hoàn thành tiêu chí lâm sàng, mở khóa pipeline ung thư

Thử nghiệm pha 3 mang tên INTerpath-001 này là nghiên cứu vắc-xin ung thư cá nhân hóa đầu tiên chứng minh hiệu quả ở giai đoạn pha 3. Thử nghiệm ghi nhận 1.137 bệnh nhân u hắc tố nguy cơ cao đã cắt bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật, kết quả đã đạt được tiêu chí chính là thời gian sống không tái phát (RFS) và tiêu chí quan trọng thứ cấp là thời gian sống không di căn xa (DMFS).

Goldman Sachs cho rằng đây là lần đầu tiên Moderna đạt được dữ liệu lâm sàng quan trọng tích cực ngoài lĩnh vực vắc-xin đường hô hấp, đánh dấu bước đầu mở khóa lĩnh vực ung thư. Dựa trên đó, Goldman Sachs nâng xác suất thành công (PoS) của vắc-xin này trong điều trị u hắc tố lên 100% và tăng mạnh giá mục tiêu của Moderna trong 12 tháng từ 67 USD lên 120 USD.

JPMorgan cũng đánh giá cao kết quả lâm sàng này. Ngân hàng chỉ ra, ngoài tiêu chí chính, DMFS là tiêu chí thứ cấp quan trọng và có giá trị lâm sàng rất cao. JPMorgan trích dẫn ý kiến của chuyên gia u hắc tố Yana Najjar rằng, dữ liệu DMFS “cực kỳ ý nghĩa”, là điểm nổi bật thực sự của liệu pháp này.

Ngoài ra, nhà nghiên cứu chính của thử nghiệm, bà Georgina Long, cũng khẳng định liệu pháp kết hợp này có thể thiết lập một mô hình điều trị mới trong hỗ trợ điều trị u hắc tố.

Ngưỡng thương mại hóa và tranh luận về định giá thị trường

Dù đạt bước ngoặt về công nghệ, các ngân hàng đầu tư phố Wall vẫn thận trọng với định giá và triển vọng thương mại hóa của Moderna.

JPMorgan duy trì xếp hạng “giảm tỷ trọng” đối với Moderna, giá mục tiêu là 40 USD. Ngân hàng này cho rằng, thành công ở u hắc tố đã được thị trường phản ánh vào giá cổ phiếu từ trước (ước tính xác suất thành công là 85%), đà tăng mạnh một phần do hoạt động mua bù vị thế bán khống.

Dữ liệu cho thấy, vị thế bán khống trên Moderna trước đây khoảng 13,5% lượng cổ phiếu lưu hành. JPMorgan nhấn mạnh, vắc-xin này là tài sản hợp tác, với thị trường chỉ định khá nhỏ, có ý nghĩa then chốt cho việc công ty quay lại lợi nhuận, nhưng định giá hiện tại đã phản ánh đầy đủ kỳ vọng này.

Citi duy trì đánh giá “trung lập/ rủi ro cao”, giá mục tiêu 60 USD. Citi nhấn mạnh rằng, dù ý nghĩa thống kê rất khả quan về mặt hình ảnh, nhưng hiện chưa công bố các thông tin như Hazard Ratio của RFS, mức độ cách biệt tuyệt đối và số sự kiện cụ thể.

Trong bối cảnh thiếu những chi tiết này, rất khó để đánh giá mức độ, độ bền và ý nghĩa thương mại của lợi ích mà liệu pháp này mang lại cho hỗ trợ điều trị u hắc tố.

Citi cũng nhấn mạnh, rào cản thương mại hóa của liệu pháp cá nhân hóa cao hơn nhiều so với thuốc tiêu chuẩn hiện có. Vắc-xin cần thiết kế riêng cho bộ “dấu vân tay” đột biến gene đặc hiệu của từng khối u bệnh nhân, bao gồm tối đa 34 loại kháng nguyên mới tổng hợp mRNA. Quy trình phức tạp này – từ giải trình tự khối u, thời gian sản xuất – giao hàng, dùng nhiều liều và điều phối với Keytruda – sẽ là thách thức lớn với quá trình thương mại hóa sau này.

Thử nghiệm đa ung thư quyết định tiền đồ công nghệ

Thành công của thử nghiệm pha 3 trên u hắc tố lần này được coi là điểm bản lề để kiểm chứng lộ trình công nghệ vắc-xin ung thư cá nhân hóa mRNA. Theo Bloomberg, trưởng bộ phận phát triển ung thư giai đoạn đầu của Merck, Jane Healy, cho biết, cộng đồng y khoa đã theo đuổi hướng vắc-xin ung thư điều trị hơn 100 năm qua, lợi thế tiềm năng là kéo dài thời gian sống mà không tăng tác dụng phụ đáng kể.

Tuy nhiên, công nghệ này có thể áp dụng rộng rãi sang các loại ung thư khác hay không mới là yếu tố quyết định giá trị cuối cùng của thị trường. Goldman Sachs lạc quan với triển vọng đó, cho biết thành công của u hắc tố là chỉ báo tích cực với các khối u rắn khác. Goldman Sachs nâng xác suất thành công của vắc-xin này với ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) lên 85%, và dự báo doanh thu đỉnh toàn cầu cho hai chỉ định u hắc tố và NSCLC lần lượt là 4,3 tỷ USD và 6,6 tỷ USD (chưa trừ phần chia lợi nhuận 50/50 với Merck).

Citi và JPMorgan lại tương đối thận trọng. Citi chỉ ra rằng u hắc tố là một loại khối u có tính miễn dịch cao, vốn đã có độ nhạy tốt với các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, nên không thể đơn giản ngoại suy kết quả này sang các loại ung thư như phổi, bàng quang hoặc thận. Để chứng minh nền tảng, cần có dữ liệu hiệu quả tương đương ở các loại ung thư khác và cho thấy quy mô mở rộng sản xuất cá nhân hóa là khả thi.

Hiện tại, chuỗi dự án INTerpath của Moderna và Merck đã có 9 thử nghiệm pha 2 và 3, bao quát các loại ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư bàng quang, ung thư tế bào thận... Thị trường đang dõi theo dữ liệu chi tiết sắp công bố, cũng như các kết quả thử nghiệm ung thư khác dự kiến công bố từ 2026-2027, điều này sẽ quyết định liệu vắc-xin ung thư mRNA có thể “từ chén thánh khoa học” trở thành hiện thực lâm sàng hay không.