DeFi cần bộ giảm xóc, không phải các mốc cố định thiêng liêng

Ý kiến của: Jean Rausis, đồng sáng lập Everything

Stablecoin được cho là nền tảng vững chắc của tài chính phi tập trung (DeFi), nhưng chân lý đó nay đã trở thành giáo điều cứng nhắc. Sự ám ảnh của ngành công nghiệp với “tỷ giá neo hoàn hảo” đã trở thành một mối nguy hiểm khi bỏ qua các thực tế toán học cơ bản.

Cũng giống như những chế độ bảo thủ cuối cùng rồi cũng sụp đổ, tài sản tiền số quá cứng nhắc cũng sẽ thất bại. Chúng ta đã chứng kiến điều này với UST, NuBits và BitUSD. Mỗi vụ sụp đổ lớn đều bắt đầu với cùng một vết nứt: một tài sản "ổn định" không thể chịu được chút lệch nhỏ nhất.

Sự tuân thủ nghiêm ngặt tỷ giá neo 1:1 là một nhược điểm cấu trúc, không phải ưu điểm. Thay vì bám víu vào lý tưởng mong manh này, chúng ta cần chấp nhận những hệ thống có thể ứng phó với việc mất neo và thưởng cho người dùng khi họ tham gia điều chỉnh, thay vì châm ngòi cuộc chạy trốn hàng loạt.

Sự mong manh của tỷ giá neo hoàn hảo

Khó lòng bỏ qua sự kiện tháng 11 năm 2025. Giao thức DeFi trên Ethereum, Balancer, trở thành nạn nhân của một vụ hack, bị rút cạn 128 triệu đô la khỏi các V2 Composable Stable Pools. Các tài sản được lưu trữ trong các pool này bị ảnh hưởng ngay lập tức, đáng kể nhất là xUSD, một đồng đô la tổng hợp do Stream Finance phát hành và được sử dụng phổ biến trong các nền tảng cho vay.

Là một trong nhiều stablecoin neo vào đồng đô la, xUSD không chỉ mất tỉ giá neo mà giá còn giảm sâu từ 1 đô la xuống còn 0,15 đô la trong vòng ba ngày, kích hoạt hàng loạt lệnh gọi ký quỹ và thanh lý cưỡng bức ở mọi nơi xUSD làm tài sản thế chấp. Giá tiếp tục lao dốc. Việc Stream Finance tiết lộ đã chịu khoản lỗ 93 triệu đô la do "sai lầm của một nhà quản lý quỹ bên ngoài" cũng không giúp ích gì.

Những sự kiện dây chuyền như vậy đã xảy ra quá nhiều lần để đếm. Mặc dù có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của xUSD, nhưng việc các nhà cung cấp thanh khoản không được khuyến khích bảo vệ tỷ giá neo và khôi phục cân bằng cũng là một yếu tố đáng kể. Các cá nhân lý trí sẽ luôn hành động một cách hợp lý. Trong trường hợp này, điều đó có nghĩa là tháo chạy. Hệ quả là vòng xoáy tử thần đã kéo theo nhiều vault như Morpho và Euler rơi vào khủng hoảng thanh khoản.

Nhược điểm rõ ràng của stablecoin, dù là tổng hợp hay không, chính là sự ổn định hiện được định nghĩa quá cứng nhắc. Nếu tài chính truyền thống dựa vào các cơ chế mong manh như duy trì tỷ giá neo tuyệt đối, hệ thống sẽ bất lực trong việc khuyến khích tiết kiệm.

Flexi-pegs là lời giải

Khi stablecoin không duy trì được tỷ giá neo, niềm tin bị xói mòn, tài sản lao dốc và rủi ro dây chuyền lan rộng.

Các tỷ giá neo cứng nhắc, giống như lãi suất cứng nhắc, tạo ra động lực tin tưởng “tất cả hoặc không có gì”: hoặc hoàn toàn tin tưởng, hoặc hoảng loạn toàn diện, không có trạng thái trung gian. Nghịch lý thay, việc đàn áp ngay cả những sai lệch nhỏ nhất so với tỷ giá neo lại làm hệ thống mất đi khả năng tự phục hồi. Hơn nữa, các hệ thống stablecoin chỉ đạt được sự ổn định thực sự khi chúng có khả năng thích nghi nhanh, phản ứng với các cuộc khủng hoảng và giữ cân bằng khi điều kiện thay đổi.

Liên quan: DeFi cần quay lại nguồn gốc P2P để đạt phổ cập

Đây là nguyên lý cốt lõi của hệ thống flexi-peg, nơi các sai lệch nhỏ được coi là bình thường và sự biến động được tận dụng để thúc đẩy cân bằng. Các động lực khuyến khích - đặc biệt là lợi nhuận - sẽ thúc đẩy người dùng thay vì các nhà quản lý giao thức, chủ động dẫn dắt các nỗ lực phục hồi một cách linh hoạt.

Điều này không phải là từ bỏ sự ổn định, mà là cách tiếp cận mới để xây dựng nó đúng đắn. Không ai trong giới ủng hộ stablecoin muốn thấy tình trạng mất neo hay giá trị lao dốc liên tục. Vấn đề là đồng bộ động lực để ổn định giá, tưởng thưởng cho thanh khoản và chấp nhận rủi ro trong lúc biến động, đồng thời vượt qua căng thẳng nhờ các điều chỉnh có thể dự đoán được, do thị trường quyết định.

Các hệ thống định nghĩa sự ổn định là “hoàn hảo” sẽ không thể tồn tại khi có điều bất toàn. Việc định hình lại các cơ chế quản lý tỷ giá neo của stablecoin đã quá cấp thiết. Chúng ta cần chuyển từ ổn định tĩnh sang ổn định động.

Động lực thúc đẩy tính liêm chính của giao thức

Cần xảy ra bao nhiêu lần mất neo nữa thì chúng ta mới thừa nhận rằng các động lực thuật toán, không phải đạo đức hay tinh thần hy sinh, mới là yếu tố mang lại sự ổn định? Những giao thức tích hợp logic phục hồi có thể tự điều chỉnh một cách dự đoán được, ưu tiên ổn định linh hoạt thay vì cách tiếp cận cứng nhắc hiện nay.

Sự phát triển của cho vay crypto cùng với việc sử dụng stablecoin khiến sự thay đổi tư duy này từ “tùy chọn” thành điều “bắt buộc”. Những bài học lịch sử không chỉ giới hạn ở crypto; Đế quốc La Mã đã sụp đổ một phần vì làm mất giá đồng tiền và phá hủy niềm tin kinh tế gắn kết cả đế chế.

DeFi cũng đứng trước nguy cơ tương tự mỗi lần nó mù quáng tin rằng duy trì tỷ giá neo stablecoin sẽ bảo vệ khỏi các sự kiện thiên nga đen.

Ổn định stablecoin cho tương lai

Để DeFi phát huy tối đa tiềm năng, các stablecoin cần được xây dựng trên các hệ thống tự quản, chịu sốc tốt và có khả năng uốn dẻo thay vì gãy vỡ. Những giao thức sử dụng động lực bắt buộc bằng mã để khuyến khích khôi phục cân bằng phải trở thành tiêu chuẩn. Với sự lan rộng của các stablecoin flexi-peg sáng tạo, ngành công nghiệp sẽ được bảo vệ vững chắc cho các thế hệ tương lai.

Ý kiến của Jean Rausis, đồng sáng lập Everything.