Morgan Stanley "ko'k to'lqin" ta'sirining diagrammasi: yangi data markazi loyihalarining 20%i 2029-yilgacha kechiktirilishi mumkin, chiplarning 40%i 2028-yilgacha "ishga tushirilolmaydi"

Morgan Stanley so‘nggi tadqiqotlariga ko‘ra, AQShda o‘rtacha muddatli saylovlar sabab yuzaga kelgan siyosiy to‘siqlar sun’iy intellekt (AI) ma’lumot markazlarini qurish tezligini amalda o‘zgartirmoqda: dastlab 2028 yilda ishga tushirilishi rejalashtirilgan quvvat hajmining taxminan 20% qismi 2029 yilga suriladi, 2026—2028 yillarda AQShda joylashtiriladigan chiplarning tahminan 40% qismi vaqtida elektr bilan ta’minlanmaslik xavfi ostida. Bu xulosa texnologik ta’minot zanjiri, ma’lumot markazlari moliyalashtirish bozori hamda butun AI kapital xarajatlari sikliga zanjir effekti qiladi.

Morgan Stanley 9-noyabr hisobotiga ko‘ra, Morgan Stanley taxminiga ko‘ra AQShda taxminan 5GW (gigavatt) ma’lumot markazi loyihasi 2028 yildan 2029 yilga ko‘chadi. O‘zgartirilgandan so‘ng, AQShda ma’lumot markazlari yiliga qo‘shiladigan quvvat 2028 yilda yillik 4% kamayadi (bu vaqtda dunyo bo‘ylab o‘sish 9%), 2029 yilda esa 38%ga tiklanadi (jahon bo‘yicha o‘sish 20%). 2026–2028 yillarda AQShda chip yetkazib berish uchun kerak bo‘ladigan 116 GW elektr ehtiyojining 44 GW sof potentsial elektr ta’minoti yetishmaydi, bu 38%–40%ni tashkil qiladi, bunga elektr tarmog‘i sig‘imi yetishmasligi, qurilish loyihalari hali yakunlanmaganligi va saylovlar bilan bog‘liq elektr ta’minoti kechikishlari sababdir.

Hisobotda aniq ko‘rsatilganidek, loyihalarni amalga oshirishni cheklovchi asosiy siyosiy vositalar shtat va mahalliy hukumatlar qo‘lida bo‘lib, federal darajadagi siyosiy vaziyatning aniq loyihalarga bevosita ta’siri cheklangan.

Morgan Stanley ta’kidlaydi: yangi saylangan gubernatorlar qurilishdagi loyihalarga aralashmaydi, shu bois 2027 yil uchun kutilyotgan loyihalar o‘zgarmaydi; ammo Texas va Ogayo shtatlaridagi 2028 yilga mo‘ljallangan baʼzi loyihalar gubernator va qonunchilik organining yangi talablarni ishlab chiqish muzokaralari sabab kechiktirilishi mumkin. Bunda to‘rtta asosiy ta’sir yuzaga chiqishi aytilmoqda: ma’lumot markazi joylashuvi yanada diversifikatsiyalanadi (shu jumladan xorijga chiqadi), mavjud sig‘im uchun narx yana oshadi, 2028 yilda texnologik ta’minot zanjirida muvaqqat bo‘shliq xavfi yuzaga keladi va AI kapital sarflari sikli umumiy tarzda uzayadi.

Morgan Stanley hisobotida ta’kidlanishicha, AI va ma’lumot markazlari kengayishiga qarshi chiqish bu safargi o‘rtacha muddatli saylovlarda saylovchilar fikri bo‘linishiga aniq sabab bo‘ldi. Ularning 2026 yil 8-avgust so‘roviga ko‘ra, potensial saylovchilarning 72% kishi nomzodning AI bo‘yicha pozitsiyasini "juda muhim" yoki "muayyan ahamiyatli" deb hisoblagan, 18—34 yosh guruhida esa bu ko‘rsatkich 76%ni tashkil qilgan.

Lekin, hisobotda aytilishicha, saylov kampaniyasidagi va’dalar amalda loyihalarni cheklashga aylanishi hali ham tartib-taomillar bilan cheklanadi. Demokratlar Texas, Ogayo kabi muhim shtatlardagi gubernatorlik saylovlarida muhim g‘alabalarga erishgan bo‘lsa-da, shtat parlamentlari nazorati hali ham ikki partiyaga tegishli, bu esa gubernatorlarning bir tomonlama qaror chiqara olishiga to‘sqinlik qiladi.

Qurilish jarayonidagi loyihalarga ta’sir nisbatan cheklangan bo‘lishi kutilmoqda. Hisobot bahosiga ko‘ra, yangi gubernatorlar ko‘proq qonunchilik organi bilan hamkorlikda, ma’lumot markazi ishlab chiquvchilariga yangi tasdiqlash talablarini belgilash yo‘li bilan ta’sir ko‘rsatadi, to‘g‘ridan to‘g‘ri qurilishni to‘xtatmaydi. Shu sabab 2027 yil uchun qurilish prognozi o‘zgarmas qoldi va asosan 2028 yilda boshlanadigan yangi loyihalar tezligidagi o‘zgarishlar ko‘zda tutilgan.

Siyosiy sabablardan tashqari, hisobotda elektr ta’minoti yetishmovchiligi 2026–2028 yillarda chiplarni joylashtirishning asosiy to‘siq omili deb aytiladi.

Morgan Stanley-ning kaskad modeli bo‘yicha, 2026–2028 yillarda AQShda chip yetkazilgan elektr bo‘yicha jami 116 GW ehtiyoj mavjud; qurilayotgan ma’lumot markazlari qoplay oladigan 25 GW va elektr tarmog‘ining mavjud sig‘imi 21 GWni chegirib, saylovlar sababli elektr uzatish kechikishi natijasida yana 6 GW qo‘shimcha yetishmovchilik yuzaga keladi, shunda potentsial elektr yetishmovchiligi 76 GWni tashkil etadi.

Bundan tashqari, turbinlar, Bloom Energy-ning yonilg‘i elementlari va atom elektr stansiyalari kabi muqobil elektr manbalari 27 GW yetishmovchilikni kamaytirishi, Osiyoga moslamalarni o‘tkazish yana 5 GW qisqartirishi mumkin, natijada oxirgi sof potentsial yetishmovchilik 44 GWgacha qisqaradi, bu 116 GW umumiy talabning taxminan 40%ini tashkil etadi.

Morgan Stanley hisoblashicha, AQShning bozor yetakchiligini bu o‘rtacha muddatli saylov natijasi tubdan o‘zgartirmaydi. 2025 yil asos qilib olinsa, 2030 yilgacha AQShda taxminan 103GW, Xitoyda 55GW, Evropada 13GW yangi quvvat paydo bo‘lishi kutilmoqda.

Biroq o‘rtacha muddatli saylov natijalari AQSh ishlab chiquvchilarini chetlga ko‘chirishga yanada undashi mumkin. Morgan Stanley bu ehtiyojni qondira oladigan mintaqalar sifatida Janubi-Sharqiy Osiyo (+6 GW), Hindiston (+7 GW), Yevropa (+12 GW), Avstraliya (+4 GW), Yaponiya (+2 GW) va Janubiy Koreya (+2 GW)ni ko‘rsatadi. Hisobotda shu bilan birga, Yevropadagi yangi quvvatning asosan Yevropa ehtiyojlari uchun xizmat qilishini ta’kidlaydi.

Qaysi xorijiy joy tanlanishidan qat’i nazar, qurilish narxi va elektr energiyasi narxi eng muhim omillar bo‘lib qolmoqda. Hisobotga ko‘ra, ma’lumot markazlari qurilishi qiymati yiliga 10%dan ko‘proqqa oshmoqda, bunga energiya inqirozi, foiz stavkalari oshishi, elektr tarmoqlari uchun investitsiya ehtiyojlari va ish haqi xarajatlarining o‘sishi sabab. GPU’lar har GW AI ma’lumot markazi qurilishi umumiy kapitalining yarmiga yaqinini tashkil etadi va kapital taqsimotida eng yirik salmoqqa ega bir element hisoblanadi.

Morgan Stanley Google’ning bosh kompaniyasi GOOGL, Amazon, Microsoft, Meta kabi yirik texnologiya kompaniyalarining kapital xarajatlari prognozini o‘zgartirmadi.

Ularning hisob-kitobiga ko‘ra, ushbu kompaniyalarning jami kapital sarfi 2025 yilda taxminan 481 mlrd dollar, 2026 yilda taxminan 951 mlrd dollar, 2027 yilda taxminan 1,64 trln dollar, 2028 yilda esa 1,76 trln dollargacha oshishi kutilmoqda, o‘sish sur’ati 2026 yildagi 98%dan, 2027 yildagi 73%dan, 2028 yilda keskin 7%gacha sekinlashadi. Biroq hisobotda aytilishicha, agar 2028 yildagi qurilish kechiksa, shu yildagi kapital xarajatlar qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.

Kredit bozorida esa, hisobotga ko‘ra, AI moliya sektori ichida sifatli farqlanish paydo bo‘ldi. Yirik texnologik kompaniyalar obligatsiyalari chiqarilishi yaqinda yana faollashgan, biroq ularning kredit spreddi yil boshidagidan kengroq va keng investitsiyali darajadan balandroq bo‘lib turibdi, garchi kredit reytingi balandroq bo‘lsa ham. Shu vaqtda, foiz stavkalari sezilarli ta’sir qiladigan ma’lumot markazi qurilishiga oid qarzlar chiqarilishi sezilarli sekinlashdi va ushbu obligatsiyalar yozdan beri o‘sha nominatsiyadagi indeksdan natijada orqada qolmoqda.

Morgan Stanley-ning taxminiga ko‘ra, chiplar uchun moliyalashtirish bitimlari va qisqa muddatli yirik texnologik kompaniyalar obligatsiyalari chiqarilishi ko‘payadi. Bozor ma’lumot markazlari qurilishi bilan bog‘liq xavfli mukofotni qayta baholagani sari, ma’lumot markazlari obligatsiyalari hali ham yuqori tebranishda qoladi. Agar qurilish sur’ati sekinlasa, yangi moliyalashtirish ta’minoti bosimi bir oz engillashi mumkin.