AQSh 20 yillik davlat obligatsiyalarini bekor qilmoqchimi? BNP Paribas: Bu bozor panikasini keltirib chiqarishi mumkin, Citi: 20 yillik obligatsiyani 10 yillikdan ustun ko'radi

Amerika Moliya vazirligi muhim qarorga duch kelmoqda, 2020-yilda qayta yo‘lga qo‘yilgan 20 yillik davlat obligatsiyalari emissiyasini qisqartirish yoki hattoki bekor qilish masalasi muhokamada.

So‘nggi paytlarda bir nechta Wall Street institutlari mijozlaridan AQSh Moliya vazirligi 4-noyabrda choraklik qayta moliyalashtirish bayonotida 20 yillik davlat obligatsiyalari emissiyasi borasida aniq signal berishi mumkinligi haqidagi signallarni olgan.

Deutsche Bank strategiyasi bo‘yicha mutaxassisi George Saravelos yaqinda Nyu-Yorkdagi mijozlariga tashrif buyurganidan so‘ng, bozorda "20 yillik obligatsiyalar emissiyasi to‘xtatiladi" degan gap-so‘zlar tarqalganini bildirdi; Citi esa investorlarni 20 yillik davlat obligatsiyalarining 10 yillik obligatsiyalarga nisbatan ustunligini qo‘lga kiritish imkoniyatidan oldin pozitsiya olishni tavsiya qilmoqda.

Citi prognoziga ko‘ra, 20 hamda 30 yillik davlat obligatsiyalarining har birining bir martalik auktsion miqdori 3 milliard dollarga qisqaradi va hosil bo‘lgan bo‘shliq qisqa muddatli g‘azna veksellarini chiqarish orqali to‘ldiriladi. Agar 20 yillik davlat obligatsiyasi yakunda bekor qilinsa, mablag‘lar daromadlar egri chizig‘ining qisqa tomoniga qayta taqsimlanadi va bu uzoq muddatli aktivlarning narxlash mantiqini ham o‘zgartiradi.

Uzoq muddatli qarz olish xarajatlari yigirma yildan ortiq darajaga ko‘tarilgan bosim ostida, AQSh moliya vaziri Bessent ilgari davlat obligatsiyalari qayta sotib olish hajmini oshirish bo‘yicha amalga oshirgan harakatlari uzoq muddatli daromadlarni samarali pasaytira olmadi va bu uning keyingi qadamlariga bo‘lgan qiziqishni yanada kuchaytirdi. Hozirda bozor diqqatini ikkita asosiy sanaga qaratmoqda:

• Birinchisi shu juma kuni AQSh Moliya vazirligi asosiy dilerlarga yuborgan navbatdagi so‘rovnomasi. Agar unda 20 yillik obligatsiyalar bo‘yicha savollar joy olgan bo‘lsa, bu siyosatda o‘zgarish bo‘lishining dastlabki signali sifatida qabul qilinadi;
• Ikkinchisi esa 4-noyabr dagi choraklik qayta moliyalashtirish bayonotining matni hamda Moliya vazirligining Kredit bo‘yicha maslahat qo‘mitasi (TBAC) o‘sha kuni hamohang e’lon qiladigan bozor munosabatlari.

2020 yilda qayta chiqarilganidan buyon 20 yillik AQSh davlat obligatsiyasi AQSh obligatsiyalar bozorining o‘zgacha elementi bo‘lib kelmoqda.

20 yillik daromadlilik uzoq muddat davomida ikki uchi bo‘lgan 10 va 30 yillik davlat obligatsiyalaridan yuqoriroq bo‘lib, bu "tepalik" (hump) strukturasi deb ataladi va bu Moliya vazirligi ushbu muddatda mablag‘ jalb qilishda ko‘proq xarajat qilishi kerakligini anglatadi.

Aynan shu mantiqdan kelib chiqib, hatto o‘sha paytda 20 yillik obligatsiyani qayta chiqarishni yoqlagan sobiq moliya vaziri Mnuchin ham 2024 yilda bu turdagi obligatsiyani bekor qilish zarurligini ochiq aytib, shunday degan edi:

Bu soliq to‘lovchilar uchun ortiqcha xarajatdir.

Umuman olganda, AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi o‘n yilliklardagi eng yuqori darajada bo‘lib, foiz xarajatlari sezilarli oshdi va bu strukturaviy xarajatlar tobora yaqqol sezilmoqda.

Ilgari bunday holat kuzatilgan. 2001 yilda AQSh Moliya vazirligi qarz olish xarajatlarini qisqartirish maqsadida 30 yillik davlat obligatsiyalarini chiqarishni to‘xtatganini e’lon qilgan, hatto bu qaror vaqti bilan kuchli tanqidga sabab bo‘lgan bo‘lsa-da, 30 yillik obligatsiyalarning chiqarilishi bir necha yildan so‘ng tiklangan.

Uzoq muddatli davlat obligatsiyalariga talabning sustlashuvi chuqur strukturaviy sabablarga ega.

Morgan Stanley keng bozor fiksirlangan daromad boshlig‘i Vishal Khanduja ta’kidlashicha, sun’iy intellekt infratuzilmasini qo‘llab-quvvatlash uchun texnologik gigantlar yaqinda uzoq muddatli korporativ obligatsiyalarni katta hajmda chiqarib, ularni pensiya fondlari va boshqa aktivlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobatga olib kirdi.

Shu bilan birga, fiksirlangan daromadli pensiya rejalaridan fiksirlangan badallik rejalarga strukturaviy o‘tish, uzoq muddatli davlat obligatsiyalariga bo‘lgan an’anaviy talabni ham zaiflashtirdi. Birinchi turdagi fondlar, majburiyatlarni boshqarish ehtiyojidan kelib chiqib, har doim uzoq muddatli davlat obligatsiyalarining asosiy xaridorlaridan biri bo‘lib kelgan.

Citi AQSh foiz stavkalari strategiyasi rahbari Jason Williamsning so‘zlariga ko‘ra, Bessent pensiya fondlarining davlat obligatsiyalariga talabining pastligiga uzoq muddatli korporativ obligatsiyalar taklifining ko‘payganligi sabab bo‘ldi deb baholab, aynan shu asosda 20 yillik davlat obligatsiyalarini qisqartirish yoki bekor qilish siyosatini tanlashi mumkin.

Bessent ilgari uzoq muddatli stavkalarni pasaytirish uchun bir qator noodatiy choralarga murojaat qilgan, jumladan, avgust o‘rtasida qayta moliyalashtirish bayonoti chiqarilganidan atigi ikki hafta o‘tgach, davlat obligatsiyalari qayta sotib olish hajmining keskin oshirilishini e’lon qilgan.

Bu harakat bozor ishtirokchilarida Moliya vazirligining "doimiy va prognoz qilinadigan" davlat qarzi boshqaruvi amaliyotida izchillik yo‘qola boshlaganiga shubha uyg‘otdi. Biroq, qayta sotib olish hajmi oshirilishining ta’siri cheklangan bo‘lib, 30 yillik davlat obligatsiyalarining daromadliligi so‘nggi paytda hatto 2002-yildan beri eng yuqori cho‘qqisiga ko‘tarilgan.

O‘tgan hafta 10 va 30 yillik davlat obligatsiyalari auktsionlarida talab o‘rtacha darajada bo‘lgan bo‘lsa-da, ularning har ikkisi 2000 yildan buyon eng katta tail (yuqori narx-differensiyal) bilan o‘tkazilgan, bu esa bozorning yuqori daromadli kompensatsiyaga ehtiyoji so‘nmaganligini ko‘rsatadi.

Agar Bessent uzoq muddatda emissiyani yanada qisqartirishga qaror qilsa, Moliya vazirligi bir necha muqobil variantlarga duch keladi: qisqa muddatli g‘azna veksellarini ko‘paytirish, 2 dan 5 yilgacha muddatli obligatsiyalar hajmini oshirish, SOFR (muiqobil ta’minlangan bir kechalik stavka) bilan bog‘langan bir yillik o‘zgaruvchan foizli obligatsiyani joriy etish yoki choraklik naqd qoldiq maqsadini qisqartirish.

Moliya vazirligi 2-noyabr kuni choraklik qarz olish ehtiyoji va naqd qoldiq bo‘yicha prognozni yangilashi kutilmoqda.

Hamma ham 20 yillik davlat obligatsiyalarini bekor qilish yaxshi yechim deb hisoblamaydi.

BNP Paribas o‘tgan hafta ogohlantirdi, bu holat "bozor tomonidan vahima belgisi sifatida qabul qilinishi, ya’ni Moliya vazirligining siyosat vositalari tugadi deb talqin qilinishi va bu esa bond vigilantes ("obligatsiyalar nazoratchilari") tomonidan bosim o‘tkazishiga turtki bo‘lishi mumkin". Bank strategiyasi bo‘yicha Guneet Dhingra rahbarligidagi jamoa mijozlarga bergan hisobotida, "kutilmagan natijalar" sifatida bozor likvidining pasayishi ham mumkinligini aytdi.

ING Amerika tadqiqotlari rahbari Padhraic Garvey esa ancha ochiqcha baho berdi:

Agar biror chora ko‘rmoqchi bo‘lsangiz, boshqalariga tegmay, 20 yillik obligatsiyadan voz kechishga yetadi. Hech kim 20 yillik davlat obligatsiya yoqtirmaydi.

Biroq u shunday deya davom etdi:

Bizning asosiy kutilmamiz - u hozirgi holatni saqlab qoladi.

Garvey shuni ham qo‘shimcha qildi:

Hozirda butun daromadlar egri chizig‘ida barqaror emissiya tempini saqlab qolish to‘g‘ri qaror bo‘ladi. Lekin menimcha, AQSh Moliya vazirligi hozir ancha moslashuvchan — ular moliyalashtirish xarajatlarini qisqartirish mumkin deb hisoblasa, emissiyani egri chiziqning boshqa qismlariga ko‘chirishga tayyorlar.