Từ động lực phòng hộ thành nguồn rủi ro: Lần đầu tiên IMF xếp sự bùng nổ của AI cùng với dầu mỏ và nợ vào nhóm "tổ hợp rủi ro"

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đang sửa đổi định tính về sự bùng nổ AI. Trước thềm hội nghị thượng đỉnh kinh tế toàn cầu tuần tới, IMF đã đặt “sự bùng nổ AI mất cân bằng” ngang hàng với cú sốc năng lượng kéo dài và sự gia tăng kỷ lục của nợ, cho rằng thế giới đang đối mặt với “bộ ba rủi ro” đồng thời và kêu gọi các chính phủ hành động khẩn cấp.

Đây là tuyên bố mới nhất của Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva, với điểm nổi bật là lần đầu tiên làn sóng đầu tư vào AI được đặt ngang hàng với khủng hoảng dầu mỏ và nợ chủ quyền. Trước đây, IMF từng cho rằng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu có thể phần nào giảm tác động của tình trạng thiếu hụt năng lượng do chiến tranh Trung Đông; nay, lực lượng “giảm thiểu rủi ro” này đã được định nghĩa lại là một trong những nguồn rủi ro.

Đối với các nhà đầu tư, môi trường chính sách về AI đang thay đổi. Khi IMF bắt đầu coi “sự bùng nổ AI mất cân bằng” là nguồn gốc của bất ổn vĩ mô chứ không còn là câu chuyện về năng suất đơn thuần, lời kêu gọi các chính phủ “hành động khẩn cấp” ám chỉ rằng các biện pháp đối phó về đầu tư cơ sở hạ tầng AI, cung cấp năng lượng và kỷ luật tài chính có thể sẽ được đưa vào chương trình nghị sự.

IMF cảnh báo rằng sự kết hợp ba rủi ro có thể tạo hiệu ứng lan truyền và khuếch đại cú sốc: tác động năng lượng đẩy lạm phát và lãi suất tăng cao, lãi suất tăng lại làm cho gánh nặng nợ tiến sát "vùng đỏ". Dự kiến nợ công toàn cầu sẽ vượt quá 100% GDP vào năm 2029, sớm hơn hai năm so với dự đoán trước đó, làm cho chuỗi này càng thêm căng thẳng.

AI: Từ lực lượng giảm thiểu đến nguồn rủi ro

Trong tuyên bố này, vai trò của AI đã thay đổi then chốt. Trước đó IMF từng chỉ ra đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu đã bù đắp một phần tác động thiếu hụt năng lượng; nay, Georgieva đã nhấn mạnh “sự bùng nổ AI mất cân bằng”, đặt nó ngang với cú sốc năng lượng và sự tích tụ nợ, thành một phần trong “bộ ba rủi ro” mà thế giới đang đối mặt.

Điều này có nghĩa là làn sóng đầu tư vào AI lần đầu tiên được chuyển từ góc nhìn “động cơ tăng trưởng” sang chủ đề “nguồn rủi ro”. IMF không lo ngại về bản thân công nghệ AI, mà về hiệu ứng lan tỏa của sự bùng nổ này ở tầm vĩ mô—tương tác với nhu cầu năng lượng và huy động vốn nợ có thể khuếch đại sức phá hủy của từng cú sốc.

Nợ: Đến năm 2029 sẽ vượt GDP, sớm hơn dự kiến hai năm

Nợ là mắt xích có dữ liệu rõ ràng nhất trong “bộ ba rủi ro”. Georgieva gần đây tại một cuộc họp ở New York cho biết, nhờ sự gia tăng nhanh chóng của vay mượn từ các chính phủ như Mỹ, nợ công toàn cầu sẽ vượt qua 100% GDP vào năm 2029, sớm hơn hai năm so với dự báo trước đó.

Bà thẳng thắn rằng các quốc gia “hành động quá ít” trong việc cải tổ tài chính, và đã có cuộc thảo luận đặc biệt với Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent về vấn đề tài chính của Mỹ, hai bên đều nhất trí rằng cấu trúc nợ hiện tại của Mỹ không bền vững.

Tăng trưởng và lạm phát đều chịu áp lực

Tín hiệu áp lực đã xuất hiện ở tầm vĩ mô. IMF hai lần hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm nay, kỳ vọng mới nhất tốc độ tăng trưởng sẽ giảm xuống 3.0% vào năm 2026; tỷ lệ lạm phát toàn bộ các quốc gia thành viên OECD đã tăng lên mức cao nhất trong hai năm gần đây.

Giá năng lượng cao và lạm phát dai dẳng đã củng cố kỳ vọng thị trường rằng các ngân hàng trung ương toàn cầu sẽ đồng loạt thắt chặt chính sách. Trong bối cảnh này, IMF đặt sự bùng nổ AI, cú sốc năng lượng và tích tụ nợ vào “bộ ba rủi ro”, và lựa chọn phát ra cảnh báo trước hội nghị thượng đỉnh kinh tế toàn cầu tuần tới, nhấn mạnh sự cấp thiết phải phối hợp chính sách.