Nói lời tạm biệt hoàn toàn với đĩa vật lý! Nền tảng PS của Sony (SONY.US) công bố sẽ chuyển đổi hoàn toàn sang kỹ thuật số vào năm 2028, thị trường đồ cũ trị giá hơn 7 tỷ USD đối mặt với nguy cơ “xóa sổ”

Tháng 6 năm 2013, PlayStation của Sony (SONY.US) đã phát hành một đoạn video ngắn, trình diễn việc chia sẻ game trên PlayStation đơn giản như thế nào.

Lúc đó, lãnh đạo của Sony – Shuhei Yoshida – chỉ đơn giản đưa một đĩa game cho đồng nghiệp Adam Boyes. Nhưng điều này không chỉ là một màn trình diễn đơn giản, mà còn được xem là một sự mỉa mai chính sách chia sẻ game nghiêm ngặt của đối thủ Microsoft Xbox.

Tại một hội nghị cùng năm đó, Chủ tịch kiêm CEO của Sony Computer Entertainment Bắc Mỹ, Jack Tretton, phát biểu: "Bạn có thể bán lại nó ở cửa hàng bán lẻ, bán cho người khác, cho bạn bè mượn hoặc giữ lại vĩnh viễn," "Khi người chơi mua một đĩa PS4, họ có quyền sử dụng bản sao trò chơi đó."

Lời nói này khiến cả hội trường đứng dậy vỗ tay, và góp phần thúc đẩy làn sóng phản đối mạnh mẽ khiến Xbox cuối cùng phải rút lại chính sách hạn chế của mình.

Ngày nay, trong mắt một số người, Sony lại đang biến thành chính kẻ chuyên quyền mà họ từng chế giễu.

Theo ứng dụng tài chính thông minh, PlayStation thông báo kể từ tháng 1 năm 2028, họ sẽ ngừng sản xuất đĩa vật lý cho các game mới phát hành trên hệ máy của mình, chuyển các trò chơi mới hoàn toàn sang dạng kỹ thuật số.

Ngay cả phiên bản bán lẻ dạng hộp cũng chỉ chứa mã tải về, thay vì đĩa game.

Một trong những tựa game đầu tiên áp dụng mô hình này là "Grand Theft Auto 6" (GTA6) rất được mong chờ của Take-Two Interactive, do Rockstar Games phát hành dự kiến sẽ ra mắt trong năm nay.

Logic kinh doanh này mang lại lợi ích cho Sony. Bằng cách bán nhiều game kỹ thuật số hơn, công ty này giảm nhu cầu sản xuất hộp đóng gói vật lý, đồng thời loại bỏ hoàn toàn đĩa game, từ đó tăng biên lợi nhuận.

Michael Pachter, Giám đốc điều hành bộ phận quy hoạch chiến lược của Wedbush Securities, cho biết động thái này giúp Sony tiết kiệm được một số chi phí, nhưng "không nghi ngờ gì, người tiêu dùng phải trả giá bằng việc bị hạn chế lựa chọn."

Một đĩa game có thể được bán lại dưới dạng hàng đã dùng, đổi lấy giảm giá, cho bạn bè mượn, tặng làm quà, trưng bày trên kệ sách hoặc giữ lại ngay cả khi cửa hàng kỹ thuật số đóng cửa. Trong khi mã tải về không làm được bất kỳ điều nào trong số đó.

Khi không còn đĩa game vật lý, người chơi mất đi khả năng mua game đã qua sử dụng giá rẻ hoặc bán lại game đã chơi xong để thu hồi tiền. Thay đổi này giúp Sony kiểm soát chặt chẽ hơn kênh bán hàng, thời điểm giảm giá và thời lượng người tiêu dùng có thể tiếp cận với trò chơi.

Itou Kazunori, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, nhận định: "Đây thực sự là một bước ngoặt cực kỳ mỉa mai," bởi vào năm 2013, Sony đã xây dựng được danh tiếng nhờ biến đĩa vật lý thành lựa chọn "đơn giản, thân thiện với người tiêu dùng".

Trên YouTube, các game thủ đã tìm lại video cũ năm đó của Sony và để lại những bình luận châm biếm: "Cảm giác như xem lại video đám cưới sau khi ly hôn," một người dùng viết. "Thật tiếc, ông lớn ngày nào giờ lại sa sút đến vậy," một bình luận khác cho biết.

Các trò chơi vật lý hiện có và các game đĩa phát hành trước thời hạn trên sẽ không bị ảnh hưởng.

Michael Futter, nhà sáng lập công ty tư vấn ngành game F-Squared, cho rằng đây là "một quyết định vô cùng gây tổn hại tới quyền lợi của người tiêu dùng, không có lý do chính đáng nào, và phản ánh sự coi thường người chơi trong hệ sinh thái của chính mình".

Theo Futter, vấn đề nằm ở chỗ máy chơi game là một hệ sinh thái đóng, được kiểm soát bởi nhà phát hành nền tảng. Trong khi đó, trên PC, người chơi có thể mua game từ các thị trường như Steam hoặc Epic Games Store.

"Sony muốn chúng ta tin rằng chuyển đổi sang kỹ thuật số ở PC và console là một, nhưng thực tế hoàn toàn khác biệt," Futter nhận định.

Sự suy thoái của thị trường đồ cũ

Động thái của Sony có tác động trực tiếp tới nền kinh tế game cũ. Theo ước tính của Dataintelo, thị trường thiết bị chơi game cũ toàn cầu (bao gồm game, máy, phụ kiện và thiết bị ngoại vi) sẽ đạt giá trị 7,2 tỷ USD vào năm 2025, lên đến 13,8 tỷ USD vào năm 2034.

Theo Pachter của Wedbush: "Thực tế mà nói, trong lịch sử có ít nhất 1/3 số game được bán dưới dạng đã qua sử dụng, và những người bán lại game cũ cũng sẽ có tiền để mua game mới", "Việc bán lẻ game vật lý chắc chắn sẽ chấm dứt."

Mặc dù sau khi ngừng sản xuất đĩa, game cũ vẫn có thể lưu thông, nhưng game bản số thì không thể.

Itou từ Morningstar dự đoán, thị trường game cũ sẽ "tiếp tục teo tóp và cuối cùng biến mất".

Theo Futter, so với nền tảng PC – nơi game có thể bán ở Steam, Epic Games Store, GOG và nhiều cửa hàng khác – nhà phát triển sẽ giảm rất nhiều sự linh hoạt trong chính sách giảm giá.

Tuy vậy, những người ủng hộ Sony có thể tranh luận rằng từ năm 2013 đến nay, thị trường đã thay đổi. Kết quả kinh doanh năm tài chính 2025 của Sony cho thấy doanh thu từ game vật lý trên PlayStation 4 và 5 thấp hơn doanh thu tải game bản số hoàn chỉnh tới gần 10 lần.

Sony cho biết trong thông báo của mình rằng quyết định này là "hướng đi tự nhiên của Sony Interactive Entertainment nhằm đáp ứng xu hướng tiêu dùng, khi sở thích chung dành cho phương tiện kỹ thuật số đã vượt trội rõ rệt so với đĩa vật lý".

Philippe Tremblay, lãnh đạo của Ubisoft, từng phát biểu vào năm 2024 rằng người chơi nên quen với việc "không sở hữu trò chơi của mình", điều này từng khiến không ít game thủ phẫn nộ.

Gần đây, Sony cũng công bố tính năng mua game trên PlayStation Store đối với PS3 và PS Vita sẽ bị đóng vào tháng 7 năm 2027 ở hầu hết các quốc gia.

Mặt khác, cũng vì lý do bản quyền, hơn 500 bộ phim từng mua nay sẽ bị xóa khỏi thư viện nội dung của người dùng trên PlayStation, mà không hề có thông tin về khoản bồi thường nào từ Sony.

Tuy nhiên, một số người vẫn tỏ ra cảnh giác với hậu quả có thể xảy ra từ động thái này.

"Điều gì có thể ngăn PlayStation thực hiện động thái tương tự với các game mà chúng ta mua?" Futter đặt câu hỏi.

Itou cũng bày tỏ lo lắng: "Người chơi chấp nhận sự chuyển đổi vì nhìn thấy giá trị trong đó khác hoàn toàn với việc bị áp đặt bằng cách loại bỏ các lựa chọn khác," ông nói.

"Phần lớn mọi người muốn tự mình chuyển giao theo cách và tốc độ riêng, chứ không phải bị buộc phải thay đổi bởi sự kết thúc của đĩa vật lý", ông bổ sung.