Pháp đang trượt vào khủng hoảng kiểu "Ý"? Thủ tướng đối mặt với cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, tình hình chính trị thêm bất ổn

Ở Liên minh Châu Âu, có một quốc gia đang gánh khoản nợ khổng lồ, chi phí vay mượn không ngừng tăng lên, chính phủ sụp đổ chỉ trong vài tháng, nhưng quốc gia đó không phải là Ý, mà là Pháp.

Nếu Thủ tướng Pháp Béru thất bại trong cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm vào ngày 8 tháng 9 vì nỗ lực cắt giảm 44 tỷ euro (khoảng 51 tỷ USD) nhằm kiềm chế thâm hụt ngân sách quốc gia, ông sẽ trở thành người đứng đầu chính phủ thứ tư mất chức trong vòng một năm rưỡi.

Tỷ lệ thay đổi nhân sự cao ở văn phòng Thủ tướng từng là điều hiếm thấy ở Pháp, quốc gia nền tảng của châu Âu với hệ thống chính trị được thiết kế để nuôi dưỡng sự ổn định trong quản trị. Tuy nhiên, những năm gần đây, Pháp đã rơi vào một vòng luẩn quẩn: tài chính công ngày càng xấu đi đang làm trầm trọng thêm sự phân mảnh chính trị, và điều này lại cản trở quốc gia đưa ra những quyết định khó khăn về cách giải quyết mớ hỗn độn tài chính của mình.

Giới quan sát rộng rãi dự đoán Béru sẽ không thể sống sót qua cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, điều này sẽ buộc Tổng thống Macron phải bổ nhiệm một Thủ tướng mới để thành lập chính phủ tiếp theo. Tuy nhiên, tuần trước, Béru đã kêu gọi các nghị sĩ đoàn kết phía sau ông, cho rằng đây là “vấn đề sống còn của quốc gia chúng ta”.

Pháp càng trở nên khó quản lý, các nhà đầu tư càng đẩy chi phí vay mượn của nước này lên mức mà các quốc gia bên lề nợ nần của châu Âu đã quen thuộc. Hiện tại, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Pháp đã vượt qua Hy Lạp, và lãi suất vay mượn hiện ngang bằng với Ý.

Trong cuộc khủng hoảng nợ khu vực những năm 2010, Hy Lạp và Ý đã thực hiện các biện pháp thắt lưng buộc bụng đau đớn để cắt giảm thâm hụt ngân sách. Ngày nay, sau gần ba năm cầm quyền, Meloni có khả năng trở thành một trong những Thủ tướng tại vị lâu nhất trong lịch sử hậu chiến của Ý.

Đối với Pháp, việc thoát khỏi vòng xoáy này là rất khó, bởi vì Hạ viện Quốc hội đã bị chia rẽ thành nhiều phe phái, mỗi phe có ưu tiên tài chính đối lập và số phiếu đủ để thay đổi cán cân quyền lực.

Một loạt các đảng cánh tả không muốn cắt giảm bất kỳ khoản nào đối với nhà nước phúc lợi Pháp, vốn chiếm 65% chi tiêu công. Các nghị sĩ trung dung liên minh với Béru và Macron cùng một nhóm bảo thủ truyền thống muốn tăng chi tiêu quân sự mà không tăng thuế để đối phó với Nga. Trong khi đó, các nghị sĩ cực hữu như Le Pen cho rằng chính phủ nên cắt giảm chi tiêu bằng cách giảm nhập cư và các khoản thanh toán cho EU.

Sau khi lần đầu tiên được bầu vào năm 2017, Macron đã đưa ra các biện pháp giảm thuế toàn diện, nhưng không thực hiện các cắt giảm tương tự đối với chi phí y tế, giáo dục và các dịch vụ công khác của Pháp, điều này đã đặt nền móng cho tình cảnh hiện tại.

Ông đã bãi bỏ thuế tài sản và thuế nhà ở, giảm thuế doanh nghiệp và áp dụng mức thuế cố định cho lợi tức vốn. Tổng thể các biện pháp này đồng nghĩa với việc đến năm 2023, Pháp mất đi 62 tỷ euro doanh thu thuế hàng năm, chiếm 2,2% GDP.

Việc giảm thuế đã giúp Pháp trở thành một trong những điểm đến đầu tư nước ngoài hấp dẫn nhất châu Âu, tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống còn 7%, mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Tăng trưởng kinh tế ban đầu phục hồi, giúp tài trợ cho các biện pháp thuế, nhưng sau đó một loạt khủng hoảng ập đến. Phong trào biểu tình “Áo vàng” bạo lực lan rộng khắp cả nước, buộc Macron phải chi 17 tỷ euro để xoa dịu người biểu tình.

Xavier Timbeau, nhà kinh tế học tại OFCE, một cơ quan quan sát kinh tế do nhà nước tài trợ ở Paris, cho biết: “Chính sách của Macron đã tạo ra cảm giác bất công lớn, bị coi là nhằm giảm thuế cho người giàu và doanh nghiệp.”

Các biện pháp giảm nhẹ tác động của đại dịch Covid-19 lại tiêu tốn thêm 41,8 tỷ euro. Tiếp đó, xung đột Nga-Ukraine bùng phát khiến giá năng lượng tăng cao, Macron đáp trả bằng khoản trợ cấp năng lượng trị giá 26 tỷ euro.

Đến lúc đó, Pháp đã rơi vào tình thế khó khăn. Nợ công tăng từ 2,2 nghìn tỷ euro trước khi Macron được bầu lên 3,3 nghìn tỷ euro, tăng trưởng kinh tế đình trệ. Macron từ chối tăng thuế và gặp khó khăn trong việc cắt giảm chi tiêu phúc lợi. Ông đã thành công trong việc nâng tuổi nghỉ hưu lên 64 vào năm 2030, dự kiến tiết kiệm được 17,7 tỷ euro vào năm đó, nhưng chỉ sau một cuộc đấu tranh gay gắt với phe đối lập và trải qua các cuộc biểu tình rộng khắp.

Năm ngoái, Pháp buộc phải thực hiện một loạt điều chỉnh đáng xấu hổ đối với thâm hụt ngân sách. Cơ quan thống kê quốc gia đã nâng mức thâm hụt năm 2023 của Pháp lên 5,5% sản lượng kinh tế, trong khi dự báo của chính phủ là 4,9%. Vài tuần sau, chính phủ buộc phải điều chỉnh dự báo thâm hụt năm 2024 từ 4,4% lên 5,1% sản lượng kinh tế. Công ty xếp hạng S&P đã phản ứng bằng cách hạ bậc tín nhiệm của Pháp. Các nghị sĩ bảo thủ đe dọa sẽ giúp lật đổ chính phủ nếu không có thêm nỗ lực kiềm chế chi tiêu.

Một trong những động thái quan trọng nhất trong nhiệm kỳ của Macron là chủ động tránh các cuộc đấu tranh tại quốc hội, ông đã giải tán quốc hội và tổ chức bầu cử sớm, nhưng điều này lại dẫn đến sự phân chia phiếu bầu chưa từng có trong Hạ viện. Khi không có đa số rõ ràng, bất kỳ dự luật nào, bao gồm cả ngân sách hàng năm, đều trở thành một cuộc trưng cầu dân ý về chính phủ.

Thủ tướng đầu tiên mà Macron lựa chọn sau bầu cử, ông Barnier thuộc phe bảo thủ, đã nhanh chóng mất chức trong một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm. Béru tiếp quản vào cuối tháng 12 năm ngoái và đã thành công thông qua ngân sách năm 2025 bị trì hoãn bằng cách tạm thời tăng thuế doanh nghiệp.

Ông nhanh chóng cảnh báo quốc hội rằng để giảm thâm hụt năm 2025 dự kiến sẽ đạt 5,4% GDP trong năm nay, sẽ cần phải hy sinh sâu hơn nữa. Sau khi không thể đàm phán thay đổi cải cách hệ thống lương hưu của Macron, ông đã mất sự ủng hộ của Đảng Xã hội.

Sau đó, Béru đã khiến cả nước phẫn nộ với kế hoạch tăng sản lượng kinh tế bằng cách hủy bỏ hai ngày nghỉ lễ quốc gia—Thứ Hai Phục Sinh và ngày 8 tháng 5 kỷ niệm Pháp ăn mừng chiến thắng phát xít Đức.

Lãnh đạo đảng cực hữu “Tập hợp Quốc gia” Jordan đã chỉ trích ý tưởng này là “một cuộc tấn công trực tiếp vào lịch sử, cội nguồn của chúng ta—vào những người lao động Pháp”.