AQSHning 2026 moliya yili defitsiti 2 trillion dollarga yaqinlashmoqda, AQSH davlat qarzi sof foizi 1 trillion dollardan oshdi, moliyaviy ogohlantirish berildi

Huitong News 19-oktabr xabariga ko‘ra—— AQSh Moliya Vazirligi o‘tgan juma kuni e’lon qildi, 2026 moliyaviy yilidagi byudjet taqchilligi 1,992 trln dollarga yetdi, yilma-yil 12% ga oshdi, bu AQSh tarixidagi uchinchi eng yuqori ko‘rsatkich bo‘lib, uzluksiz 25 yil davomida taqchillik bilan ishlagan. Ijtimoiy ta’minot harajatlari deyarli 1,7 trln dollar bilan eng katta band, sog‘liqni saqlash esa deyarli 1,1 trln dollar, sof foizlar 1 trln dollardan oshdi, umumiy qarz hajmi 40 trln dollardan oshdi va o‘n yil ichida ikki barobar oshdi. Moliya vaziri Bessent global o‘sish orqali qarzlarni kamaytirishga umid qilmoqda, Tramp esa tarif strategiyasini davom ettirmoqda, sentyabr oyida oylik taqchillik 27 mlrd dollar bo‘lib, o‘tgan yilning shu davridagi ortiqchilikdan teskari natija berdi.

O‘tgan juma kuni (16-oktabr) AQSh Moliya Vazirligi e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra,

Ushbu hisobot AQShning tez ortayotgan qarz yukining moliyaviy salomatlikka qanday ta’sir ko‘rsatishini kuzatishga eng so‘nggi dalildir.

Taqchillik tarixiy uchinchi yuqori nuqtaga ko‘tarildi, 25 yil ketma-ket daromad xarajatlardan kam

Moliya vazirligi mansabdorlarining so‘zlariga ko‘ra, 2026 moliyaviy yilida daromad va xarajatlar har ikkalasi ham tarixiy rekordlarni yangiladi.

Juma kuni e’lon qilingan ma’lumotlar, AQSh qarzining doimiy o‘sishi umumiy moliyaviy salomatlikka qanday zarar yetkazayotganini ochiq ko‘rsatdi, ortib borayotgan qarz hisoblari obligatsiya treyderlarining xavotirini kuchaytirdi, o‘tgan hafta 10 va 30 yillik AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi 24 yil ichidagi eng yuqori darajaga chiqdi. Fiskal bosim davlat obligatsiyalari daromadliligi orqali moliyaviy bozorga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda.

Ijtimoiy ta’minot va sog‘liqni saqlash eng katta ulushda, davlat qarzining sof foizlari 1 trln dollardan oshdi

Xarajatlar tomoniga qaralganda, ijtimoiy ta’minot dasturlari davlat xarajatlarining eng katta qismi bo‘lib, butun moliyaviy yilda deyarli 1,7 trln dollarni tashkil etdi, 2025 moliyaviy yilidagi 1,6 trln dollardan biroz ko‘proq. Sog‘liqni saqlash ikkinchi eng katta xarajat bo‘lib, butun moliyaviy yilda deyarli 1,1 trln dollar, 2025 yilda esa 1 trln dollardan kam bo‘lgan. Sof foiz — ya’ni Moliya Vazirligi tomonidan to‘langan jami foizlardan olinadigan foizlarni ayirgandagi ko‘rsatkich — joriy yil 1 trln dollarni ham oshdi, 2025 yilgi sof foiz jami esa 970 mlrd dollar edi.

2026 moliyaviy yilida AQSh davlat qarziga berilgan foizlar 1,3 trln dollardan oshdi, federal davlat qarzi hajmi esa yil boshida 40 trln dollardan oshgan, bu so‘nggi o‘n yillikda ikki baravar oshganini anglatadi. Foiz yukining doimiy o‘sishi davlat xarajatlarining inkor qilib bo‘lmaydigan qattiq bandi sifatida ko‘tarilmoqda.

Solnomaning salbiy va ijobiy tomonlari, tarif daromadlariga Oliy sud qarori ta’sir etdi

Daromad tomoniga qaralganda, jismoniy shaxslarning daromad solig‘i 2,8 trln dollardan oshgan, yilma-yil 7% o‘sgan. 2026 moliyaviy yilda korporativ daromad solig‘i 381 mlrd dollarni tashkil qilib, o‘tgan yilga nisbatan 70 mlrd dollarga kamaygan, bunga sabab, o‘tgan yili Kongress tomonidan qabul qilingan "Ulkan va go‘zal qonun"dagi soliq imtiyozlari bo‘lgan.

Moliya vazirligi mansabdorlarining aytishicha, 2026 yilda tariflar bo‘yicha umumiy daromad rekord darajaga yetgan, biroq Oliy sud qaroridan so‘ng chakana savdogarlarga milliardlab dollar to‘lash zaruriyati sababli bojxona soliqlari bo‘yicha umumiy daromad hisoboti pasaygan.

Rasmiy pozitsiya: Global o‘sish orqali qarzni qisqartirish, tarif strategiyasi davom etmoqda

Moliya vaziri Skott Bessent avgust oyida aytganidek, AQSh ortib borayotgan qarzlarni global o‘sish orqali engib o‘ta oladi. U shunday dedi: "Ittifoqchilarimiz va savdo hamkorlarimizga yetkazmoqchi bo‘lgan xabarimiz — butun dunyo iqtisodiy o‘sishi bu katta qarz muammosini hal qilishning yo‘li." Prezident Tramp esa keng ko‘lamli va katta tariflarni davlat daromadini oshirish va hukumat qarzini qisqartirish vositasi sifatida ko‘rsatmoqda. Har qancha Oliy sud joriy yil boshida Tramp tomonidan joriy qilingan ko‘plab tariflarni konstitutsiyaga zid deb topgan bo‘lsa ham, Oq uy savdo hamkorlariga qo‘shimcha tarif joriy qilish strategiyasini davom ettirmoqda.

Juma kuni chiqarilgan hisobotda, sentyabr oyi bo‘yicha oylik byudjet taqchilligi 27 mlrd dollarni tashkil qilgani, bu o‘tgan yil shu davrida ortiqchilik qayd etilganiga (2025 yil sentyabrda Moliya vazirligi 198 mlrd dollar ortiqchilik qayd etgan) teskari natija bo‘lgani ko‘rsatildi.

Xulosa

Umumiy qilib aytganda, 2026 moliyaviy yilining deyarli 2 trln dollarlik taqchilligi, uzluksiz 25 yil davomida xarajatlarning daromaddan yuqori bo‘lishi hamda 1 trln dollardan oshgan foiz xarajatlari, AQSh moliyaviy holatining jiddiy muammolarini ko‘rsatib beradi. Ijtimoiy ta’minot, sog‘liqni saqlash kabi qat’iy xarajatlar yuqori, foiz yukining ortishi davom etmoqda; aholi daromad soliqlari biroz oshgani va tarif strategiyasi ham sud to‘siqlariga duch kelayotgan bo‘lsa-da, rasmiylar asosiy umidni global iqtisodiy o‘sishga bog‘lamoqda.

Yil sayin kuchayib borayotgan fiskal bosim nafaqat AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligini oshiradi va moliyaviy bozorda xavotirni kuchaytiradi, balki AQSh hukumatining qarz barqarorligi ham dunyo bozorlarining diqqat markazida qolmoqda.