Muallif: David Hoffman
Tarjima: Deep Tide TechFlow
“Agar Bitcoin qulasa, kriptovalyutalar ham barbod bo‘ladi.”
Bitcoin tarafdorlari bu gapni juda yaxshi ko‘radi.
Do‘stim Nic Carter yaqinda bu eski gapni yana tiriltirdi — ya’ni Bitcoin kriptovalyuta olamining markazi, qolgan hammasi esa uning atrofida aylanayotgan yulduzlardek degan fikrni ilgari surdi.
Asl maqola havolasi
Bu fikr Bitcoin tarafdorlari muhokamalarida doimiy ohangga aylangan, vaqti-vaqti bilan biror Bitcoin tarafdori bu fikrni yangi dolzarb mavzuga javoban tvitterda yana bir bor ta’kidlaydi. Keyin boshqa Bitcoin tarafdorlari bu tvitni yoqlab, uni “qochish tezligi” darajasiga olib chiqadi.
Biroq, bu umumiy fikr noto‘g‘ri, u faqat Bitcoinni kriptovalyuta olamining markazi deb hisoblaydiganlardan chiqishi mumkin.
Bitcoin markazidagi bunday nuqtai nazar, geotsentrik nazariyadek, eskirgan va orqada qolgan. Aniqlik uchun aytish kerakki, Quyosh tizimimizda boshqa sayyoralar Yer atrofida aylanmaydi.
Asosiy tamoyillardan kelib chiqib, Ethereum va Bitcoin texnik jihatdan bir-biriga bog‘liq emas. Protokol sifatida Ethereum Bitcoin mavjudligiga mutlaqo befarq.
Agar Bitcoin blok chiqarishni to‘xtatsa ham, Ethereum uchun “hech narsa sodir bo‘lmaydi”.
165 milliard dollarlik stablecoin bozori, 65 milliard dollarlik markazlashmagan moliya (DeFi) ekotizimi, har yili 55 million dollarlik Ethereum (ETH) yoqilishi, va son-sanoqsiz startaplar, venchur kapital sanoati va dasturchilar bozori — bularning barchasi Ethereumning o‘ziga xos mahsuli bo‘lib, ertasi kuni ham odatdagidek ishlashda davom etadi.
Bu aynan Ethereumning asl maqsadi edi.
Kvant hisoblash tahdidi
O‘tgan hafta Bitcoin uchun kvant hisoblash xavfi haqidagi muhokamalar yana avj oldi. Eng ilg‘or kvant tadqiqotchilaridan biri Scott Aaronson o‘zining Shtetl-Optimized blogida shunday yozdi:
Hozirgi apparat taraqqiyoti tezligini hisobga olsak, men endi keyingi AQSH prezidentlik saylovigacha Shor algoritmini ishlata oladigan xatolarga chidamli kvant kompyuterga ega bo‘lishimiz mumkin deb o‘ylayman.
Bitcoin paydo bo‘lganidan beri bu doim muhokama qilinib kelinadi — ko‘pchilik biladiki, dastlabki Bitcoin hamyonlarining aksariyati ishlatgan ECDSA imzolari kvant hujumlariga qarshi himoyasiz, Bitcoinning maxfiy kaliti oxir-oqibat kvant kompyuterlar tomonidan buziladi va Bitcoin hujumchilar tomonidan o‘g‘irlanadi.
Nic yaqinda o‘z podkastida hatto shuni ta’kidladi: Bitcoin narxining ayrim salbiy harakatlari bozor allaqachon kvant xavfini narxga kiritgani bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Bu yerda esda tutish kerak bo‘lgan asosiy nuqta — bu to‘liq Bitcoin hal qilishi kerak bo‘lgan muammo. Ethereum esa bunday Bitcoinni xavotirga solayotgan hujum usullaridan allaqachon himoyalangan.
Boshidan boshlab, Ethereum manzillar (keccak-256 xeshi) orqali ochiq kalitni yashirgan, bu esa siz sarflamaguningizcha ochiq kalitingiz oshkor bo‘lmasligini anglatadi va kvant hujumchilarining hujum maydonini ancha qisqartiradi.
Bundan tashqari, Merge’dan beri Ethereum validator modeliga o‘tdi, yechib olish kaliti ham xesh ortida yashirilgan. Eng muhimi, Ethereum yo‘l xaritasi kelajakdagi yangilanishlar (masalan, Verkle daraxtlari va EOF qatlamini qayta qurish) orqali ECDSA imzolarini kvantga chidamli imzo sxemalari (masalan, BLS variantlari yoki post-quantum kriptografik alternativalar) bilan almashtirishni aniq rejalashtirgan.
Ethereum madaniyati har doim oldinga qaragan — ba’zan hatto haddan tashqari oldinga, chunki boshqa ekotizimlar tez-tez Ethereumning qisqa muddatli zaifliklaridan foydalanadi. Ammo kvant tahdidiga qarshi kurashda Ethereum bunday emas!
Blockchain xavfsizligiga kvant tahdidi yuzasidan Ethereum to‘g‘ridan-to‘g‘ri kurashishni tanladi, chunki kvant hisoblash bir kun kelib hamma joyda bo‘lishini yaxshi biladi.
Internetning standart valyutasi
“Agar Bitcoin yo‘q bo‘lsa, odamlar internet valyutasiga ishonmaydi.”
Bu haqiqat emas.
Bitcoinning yo‘q bo‘lishi qisqa muddatda ishonch bo‘shlig‘ini keltirib chiqarishi aniq, biroq Ethereum qondirayotgan ehtiyoj va qiymat shu sababli yo‘qolmaydi. Bu voqea aksincha, Ethereum uchun o‘zining uzoq muddatli barqarorligini namoyish qilish imkoniyatini yaratishi mumkin.
Men Bitcoin kvant tahdidini yenga olishini istayman, lekin shuni ham o‘ylayman: kriptovalyuta sohasidagi “birinchi raqamli valyuta” yo‘q bo‘lsa, bu “ikkinchi raqamli valyuta” uchun juda katta foyda keltirishi mumkin.
Bitcoin katta monetar premiumga ega, Ethereumda ham ma’lum monetar premium bor. Agar Bitcoin bu tenglamadan chiqsa, Ethereum internetning asl valyutasiga aylanish uchun to‘siqsiz yo‘lga ega bo‘ladi. Faqat ETH qiymatiga e’tibor qiladigan odam nuqtai nazaridan qaraganda, Bitcoin kvant tahdidi sababli yo‘q bo‘lsa, bu ETH uchun eng yaxshi voqea bo‘lishi mumkin.
Ethereum hali ham blok chiqarishda davom etadi, trillionlab dollarlik stablecoinlarni ko‘chiradi, dunyodagi eng barqaror DeFi ekotizimini boshqaradi va ETH yoqilishi orqali iqtisodiy modelini doimiy ravishda optimallashtiradi.
Shuning uchun, Bitcoin “tasavvur qilib bo‘lmaydigan darajadagi ulkan vazifa”ga duch kelayotgan bo‘lsa-da, bu “Bitcoin tarixidagi eng katta infratuzilma o‘zgarishi” (Nic Carter so‘nggi podkastidan iqtibos), Ethereum bu muammolar haqida o‘n yil oldin o‘ylagan va kelajak uchun yechimlarni tayyorlab qo‘ygan.
Shuning uchun, Bitcoinning texnik zaifligi mening muammom emas.
Bu muammoga e’tibor berganingiz uchun rahmat.
