Laureat Nagrody Nobla ostrzega: kryzys zadłużenia Francji może być „zbyt duży, by go uratować”, strefa euro stoi w obliczu „wybuchowego” kryzysu

Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii z 2008 roku, Paul Krugman, ostrzega, że francuskie finanse publiczne stale się pogarszają, podążają w kierunku "fiskalnej nieodpowiedzialności" i mogą już przechodzić z "zbyt duży, by upaść" do "zbyt duży, by można było uratować" — niezwykle niebezpiecznej sytuacji. Jeśli kryzys wybuchnie, będzie stanowił poważne zagrożenie dla stabilności całej strefy euro.

Krugman napisał w artykule na blogu Substack opublikowanym w tym tygodniu, że problem długu Francji nie jest jedynie jej sprawą krajową — jej członkostwo w strefie euro może wywołać "eksplozję kryzysu zadłużenia" i przynieść destrukcyjny wpływ na integrację europejską.

Były prezes Europejskiego Banku Centralnego, Jean-Claude Trichet, w wywiadzie zaapelował do wszystkich stron francuskiej sceny politycznej, aby "podjęły konkretne działania i udowodniły, że Francja jako uczestnik rynku jest odpowiedzialna", w celu przywrócenia zaufania rynku — co jest także warunkiem uruchomienia odpowiednich mechanizmów pomocowych Europejskiego Banku Centralnego.

Francuskie obligacje rządowe od dłuższego czasu są pod presją, a różnica rentowności dziesięcioletnich obligacji Francji i Niemiec osiągnęła najwyższy poziom od kryzysu zadłużenia w strefie euro w latach 2011-2012. W piątek francuskie obligacje lekko odbiły, a rentowność dziesięcioletnich spadła o 3 punkty bazowe, do 4,86%.

Krugman wskazuje, że Francja wpada w spiralę kumulujących się problemów fiskalnych.

Do tej pory zadłużenie Francji wyniosło 3,6 biliona euro (około 4 biliony dolarów), co stanowi 119% PKB — to najwyższy poziom od momentu powstania euro. Rząd nie tylko nie potrafi skutecznie kontrolować długu, ale zwiększa jego ciężar poprzez duży deficyt budżetowy, a jednocześnie zmaga się z rosnącym ciśnieniem ze strony odsetek od długu.

Krugman uważa, że główny problem Francji tkwi w polityce wieku emerytalnego. Wiek emerytalny w tym kraju jest jednym z najniższych wśród głównych gospodarek Europy Zachodniej — a liderka sondaży przed wyborami prezydenckimi, Marine Le Pen, obiecuje pozwolić części pracowników przechodzić na emeryturę w wieku 60 lat.

Krugman pisze, że Francja w rzeczywistości wypłaca duże dotacje dla starszego pokolenia kosztem innych grup społecznych. Tymczasem w kraju wybuchają liczne protesty studentów, zapoczątkowane niedoborem nauczycieli, przeludnionymi klasami i od dawna nieremontowanymi budynkami szkolnymi. "Kiedy pojawiają się masowe ogólnokrajowe demonstracje studentów, to nie jest zaskakujące" — napisał.

Krugman szczegółowo opisuje, jak Francja może wywołać kryzys zadłużenia państw strefy euro i porównuje to do wydarzeń z lat 2009-2012.

Opisał mechanizm tej spirali: kiedy inwestorzy przestaną kupować obligacje państw strefy euro, pojawią się obawy, czy rząd jest w stanie spłacać długi; paniczne obawy o niewypłacalność wywołują jeszcze większy odpływ kapitału, co podnosi rentowności obligacji i dodatkowo pogłębia kryzys.

Krugman zwraca uwagę, że słynne słowa Mario Draghi, ówczesnego prezesa Europejskiego Banku Centralnego w 2012 roku, o "robieniu wszystkiego, co konieczne", uspokoiły rynek głównie dlatego, że kraje południa Europy wdrożyły "duże cięcia wydatków".

Obecny problem Francji polega na tym, że przy jej dalszym odchodzeniu od odpowiedzialności fiskalnej, pomoc ze strony Europejskiego Banku Centralnego byłaby "niezwykle kosztowna" i bardzo kontrowersyjna politycznie.

Przywołując dane z rynku swapów ryzyka kredytowego (CDS), Krugman wskazał, że rynek szacuje prawdopodobieństwo niewypłacalności Francji na tylko 1,2%, ale uważa, że jest to "zaniżone", a nagły wzrost cen CDS "budzi ogromny niepokój".

W obliczu obaw różnych stron, zarówno Europejski Bank Centralny, jak i francuscy urzędnicy wystosowali odpowiedzi, choć ich stanowiska są wyraźnie odmienne.

Prezes Europejskiego Banku Centralnego, Lagarde, przekazała w tym tygodniu ministrom finansów strefy euro, że władze pilnie śledzą sytuację na rynkach finansowych i mają narzędzia do opanowania niekontrolowanych wahań. Minister finansów Francji, Roland Lescure, uznał, że Francja jest "jeszcze bardzo daleko" od konieczności interwencji Europejskiego Banku Centralnego.

Trichet, w wywiadzie, nie skomentował bezpośrednio opinii Krugmana, ale podkreślił, że EBC dysponuje wieloma narzędziami, w tym Europejskim Mechanizmem Stabilności (ESM) i Narzędziem Ochrony Przekazu (TPI).

TPI zostało ustanowione w 2022 roku, aby chronić stabilność w przypadku rozpadu rynku w strefie euro, ale jeszcze nie było aktywowane. Trichet jasno zadeklarował, że uruchomienie TPI wymaga, aby francuski rząd sam się o pomoc zwrócił — a obecnie oficjalne stanowisko Francji to: nie potrzebujemy tego.

Trichet skierował apel do wszystkich stron francuskiej sceny politycznej: "Wzywam wszystkie siły polityczne, bez względu na poglądy, aby zrozumiały, że nadszedł czas, by udowodnić, iż Francja jako uczestnik rynku jest odpowiedzialna." Podkreślił, że najważniejszym zadaniem Francji jest "przekonać siebie, że podąża właściwą ścieżką" — co jest też niezbędnym warunkiem aktywowania TPI.